Zwichnięcie stawu – jak udzielić pomocy?

Zwichnięcie jest jednym z najpoważniejszych urazów układu kostno-stawowego u dzieci i dorosłych. Jego istotą jest uszkodzenie okołostawowych struktur łącznotkankowych oraz utrata fizjologicznej łącznością pomiędzy kośćmi tworzącymi dany staw. Zatem, jak objawia się zwichnięcie stawu? Jak odróżnić zwichnięcie stawu od jego skręcenia oraz w jaki sposób prawidłowo udzielić poszkodowanemu pierwszej pomocy?

Zwichnięcie stawu, a jego skręcenie – definicje

Każdego roku notowanych jest w naszym kraju około miliona wypadków z udziałem dzieci. Wiąże się to z koniecznością pomocy w ramach izby przyjęć lub SOR blisko 120 tysięcy pacjentom. Spośród notowanych urazów najczęstsze są stłuczenia oraz skręcenia nadgarstków, palców, czy też stawów skokowych. Zwichnięcia oraz złamania są na szczęście o wiele rzadsze.

Mechanizm urazu w skręceniach i zwichnięciach jest podobny. Różnica polega jednak na jego sile i stopniu uszkodzenia tkanek okołostawowych. Tak więc w przypadku skręcenia struktury łącznotkankowe ulegają naciągnięciu lub naderwaniu. Nie wiąże się to jednak z przemieszczeniem powierzchni stawowych, które pozostają na swoim miejscu. W przypadku zwichnięć natomiast uraz jest na tyle poważny, iż torebka stawowa i więzadła ulegają rozerwaniu. Skutkuje to różnego stopnia przemieszczeniem elementów kostnych stawu i jego zablokowaniem.

zwichnięcie

Zwichnięcie stawu – objawy

Zwichnięcie stawu jest stosunkowo łatwe do zauważenia nawet przez osoby niemające wykształcenia medycznego. Na objawy tego urazu składają się bowiem:

  • silny ból okolicy uszkodzonego stawu – ból w części przypadku jest tak silny, że konieczna jest podaż pacjentowi opioidowych leków przeciwbólowych,
  • niemożność obciążenia uszkodzonego stawu – w przypadku urazów kończyn dolnych pacjent nie jest w stanie stanąć na uszkodzonej nodze,
  • narastający obrzęk i zasinienie okolicy uszkodzonego stawu – w przypadku urazów palców wskazane jest jak najszybsze ściągnięcie z nich różnego rodzaju pierścionków, czy też obrączek. Pozostawiona biżuteria może być bowiem z czasem niemożliwa do usunięcia bez jej uszkodzenia,
  • nieprawidłowe ułożenie kończyny objętej urazem – w przypadku stawu ramiennego, który dosyć często ulega zwichnięciu, kończyna górna może być nadmiernie zrotowana na zewnątrz lub do wewnątrz,
  • upośledzenie ruchomości w uszkodzonym stawie – upośledzona jest zarówno ruchomość czynna (inicjowana przez pacjenta), jak i bierna. W przypadku próby wywołania tej drugiej odczuwalny jest sprężysty opór,
  • zniekształcenie obrysów uszkodzonego stawu – zwichnięty staw ma nienaturalny kształt i pod palcami wyczuwalne są przemieszczone powierzchnie stawowe.

W przypadku skręcenia stawu obserwowane objawy mogą być podobne. Różnica polega jednak na tym, iż skręcony staw nie jest zniekształcony i częściowo zachowana jest w nim ruchomość bierna i czynna.

Zwichnięcie stawu – pierwsza pomoc i leczenie

Pierwsza pomoc w przypadku zwichnięcia polega na unieruchomieniu objętej urazem kończyny w pozycji, która sprawia choremu najmniejszy ból. Można tego dokonać za pomocą dostępnych w domu przedmiotów. Pomocne mogą być na przykład poduszki, koce, czy też elementy mebli. Bardzo ważne jest niepodejmowanie samodzielnych prób nastawienia zniekształconego stawu. Drugim krokiem jest wezwanie pogotowania ratunkowego lub transport chorego do szpitala własnym środkiem transportu. Co warte jeszcze zaznaczenia, pacjent przed dojazdem na SOR lub izbę przyjęć powinien powstrzymać się od picia i jedzenia. Jest to istotne z punktu widzenia ewentualnej konieczności znieczulenia go przed procedurą nastawiania zwichniętego stawu. Postępowanie w przypadku skręcenia powinno być podobne. Zazwyczaj nie jest jednak konieczne wzywanie pogotowania ratunkowego.

Leczenie zwichnięcia stawu polega na jego jak najszybszym nastawieniu. Można tego dokonać zachowawczo (w znieczuleniu lub bez) lub operacyjnie. Kolejnym krokiem jest założenie usztywnienia i odciążenie objętej urazem kończyny. Leczenie zwichnięcia zakończyć powinna rehabilitacji przywracająca pacjentowi pełną ruchomość w stawie. W przypadku skręceń nastawianie nie jest konieczne. Leczenie opiera się na usztywnieniu, odciążeniu i następowej rehabilitacji.

Słowem zakończenia, zwichnięcia stawów są urazami o wiele rzadszymi niż skręcenia tych struktur. Niemniej jednak występują one na tyle często, że każdy rodzic powinien umieć je rozpoznać u swojej pociechy i udzielić pierwszej pomocy.

Bibliografia:
Noszczyk W., Chirurgia Repetytorium, PZWL, Warszawa 2016
Skręcenie stawu skokowego oraz inne przypominające je urazy u dzieci – Mark E. Halstead
Zwichnięcia, skręcenia i złamania – dr n. med. Marta Kwiatoń

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.