Żółtaczka związana z karmieniem piersią

Wiele dzieci w okresie noworodkowym przechodzi różnego rodzaju żółtaczki. Według danych szacunkowych na tak zwaną żółtaczkę fizjologiczną zapada około 40% donoszonych maluchów i blisko 100% wcześniaków. Nie jest to jednak jedyna częsta przyczyna zwiększonego stężenie bilirubiny. Niektórzy naukowcy uważają, iż nawet u ponad 50% noworodków występuje żółtaczka związana z karmieniem piersią. Jakie są jej objawy, czy jest niebezpieczna dla dziecka oraz w jaki sposób można ją leczyć?

Żółtaczka związana z karmieniem piersią – postacie kliniczne i przyczyny

Żółtaczka związana z karmieniem piersią to wykraczające ponad normę stężenie bilirubiny pośredniej u noworodków karmionych piersią. Przyczyny jej występowania nie są do końca poznane. Istnieje wiele teorii, które próbują tłumaczyć jej patofizjologię. Wśród nich wymienia się między innymi:

• opóźnienie pierwszego karmienia piersią i niedostateczną podaż pokarmu matczynego,
• opóźniony pasaż i oddanie smółki,
• opóźniony rozwój flory bakteryjnej jelit, co powoduje ograniczenie tworzenia urobilinoidów (produktów przemiany bilirubiny, które są o wiele łatwiej wydalane z organizmu),
• obecność w pokarmie kobiecym wysokoaktywnej betaglukuronidazy oraz lipazy lipoproteinowej – związki te utrudniają wiązanie bilirubiny i tworzenie produktów, które są łatwo rozpuszczalne i mogą zostać usunięte z organizmu.

Wyróżnia się dwie postaci kliniczne żółtaczki związanej z karmieniem piersią. Tak więc noworodki mogą cierpieć na typ wczesny (około 13% noworodków) i późny (około 2-4% noworodków). Różnicuje je czas pojawienia się pierwszych objawów – 2-4 doba w postaci wczesnej i >4 doby w postaci późnej.

Dla żółtaczki związanej z karmieniem piersią charakterystyczne jest długie utrzymywanie się objawów. Żółte zabarwienie skóry może być obecne nawet do 4-12 tygodni po porodzie. Stąd też żółtaczka ta bywa nazywana również przedłużającą się żółtaczką noworodków.

Objawy i diagnostyka żółtaczki związanej z karmieniem piersią

Stan noworodków dotkniętych przedłużającą się żółtaczką związaną z karmieniem piersią jest dobry. Wszystkie procesy adaptacji poporodowej przebiegają u nich prawidłowo. Poza podwyższonym stężeniem bilirubiny pośredniej reszta wyników badań laboratoryjnych mieści się w granicach normy.

Żółtaczkę związaną z karmieniem piersią można rozpoznać, jeśli pierwsze objawy pojawiają się nie wcześniej niż w 2 dobie życia. Żółte zabarwienie powłok już w 1 dniu po porodzie zawsze świadczy o istotnej patologii. Co więcej, rozpoznanie żółtaczki związanej z karmieniem piersią jest tak zwanym rozpoznaniem z wykluczenia. W procesie diagnostycznym należy wziąć pod uwagę różne postacie cholestazy noworodków oraz zespół Criglera-Najjara.

Dużą rolę w postawieniu diagnozy odgrywa także wywiad rodzinny (podobne objawy u innych maluchów w rodzinie). Pomocny może być również dodatni wynik próby diagnostyczno-leczniczej. Polega ona na przerwaniu karmienia piersią na 12-48 godzin po uprzednim pomiarze wyjściowego stężenia bilirubiny we krwi noworodka. Potwierdzeniem rozpoznania jest spadek bilirubiny po 12 godzinach karmienia mieszankami lub pasteryzowanym pokarmem matki o minimum 2 mg/dl.

Leczenie żółtaczki związanej z karmieniem piersią

Leczenie żółtaczki związanej z karmieniem piersią zależy od postaci choroby. W przypadku typu wczesnego zaleca się utrzymanie częstych i efektywnych karmień malucha. W wybranych przypadkach włącza się również fototerapię przerywaną. Leczenie światłem ma na celu przekształcenie toksycznej bilirubiny w jej fotoprodukty, które łatwo ulegają wydaleniu z organizmu. Stosuje się ją co kilka godzin, a w jej trakcie dziecko powinno mieć zasłonięte oczy oraz genitalia. Jest to konieczne, gdyż narządy te są bardzo wrażliwe na promieniowanie świetlne.

W postaci późnej wskazane są natomiast:

• utrzymanie częstych i efektywnych karmień oraz obserwacja noworodka,
• fototerapia przerywana,
• fototerapia ciągła i karmienie pokarmem pasteryzowanym lub mieszanką mleczną opartą na hydrolizatach.

Fototerapia ciągła w przeciwieństwie do przerywanej stosowana jest przez 24 godziny na dobę. W jej trakcie wykonuje się jedynie przerwy na karmienie (nie dłuższe niż 1 godzina) oraz zmiany pozycji malucha. Podczas terapii u dziecka może wystąpić wzrost zapotrzebowania na płyny nawet do 20%. Stąd też konieczne jest dbanie o regularne i efektywne karmienia. Należy także obserwować kolor oddawanego przez malucha moczu. Im jest on ciemniejszy, tym lepiej, gdyż świadczy to o wydalaniu produktów fotoprzemiany bilirubiny.

Rokowanie w przedłużającej się żółtaczce jest dobre. Szczególnie dotyczy to maluchów często i efektywnie karmionych piersią w pierwszych dniach życia. Powikłania żółtaczki związanej z karmieniem piersią występują niezwykle rzadko. Notuje się jedynie pojedyncze przypadki zagrażającej życiu żółtaczki jąder podkorowych mózgu.

Żółtaczka związana z karmieniem piersią wzbudza niepokój wielu rodziców. Bardzo ważne jest jednak zachowanie spokoju i nieodstawianie dziecka od piersi. Jedynie skrajne przypadki wymagają intensywnego leczenia i zastąpienia pokarmu matczynego sztucznym.

Bibliografia:
Pediatrią pod redakcją Prof. Wandy Kawalec
Czy noworodka z nasiloną żółtaczką noworodkową (hiperbilirubinemią wolną) należy odstawić od piersi? – dr n. med. Anna Oslislo, dr hab. n. med. Barbara Królak-Olejnik prof. nadzw.