Zespół Edwardsa – rzadki zespół wad wrodzonych

Zespół Edwardsa to rzadki zespół wad wrodzonych uwarunkowany trisomią chromosomu 18. Jego częstość według różnych danych jest szacowana na około 1 na 3000-3500 żywo urodzonych maluchów. Daje to w skali całej Polski od kilkunastu do kilkudziesięciu nowych przypadków każdego roku. Zatem, czym jest zespół Edwardsa? W jaki sposób się objawia oraz jakie są czynniki sprzyjające jego wystąpieniu?

Zespół Edwardsa – przyczyny oraz czynniki predysponującego do jego wystąpienia

Zespół Edwardsa jest w 95% uwarunkowany pełną trisomią chromosomu 18. Do aberracji tej dochodzi najczęściej w wyniku zaburzenia procesów gametogenezy u jednego z rodziców (wadliwa gameta ma zdwojony chromosom 18). W części przypadków przyczyną zespołu Edwardsa może być również bezobjawowa translokacja zrównoważona u matki lub ojca. W przypadku jej nosicielstwa przez jednego z rodziców szansa na urodzenie chorego dziecka jest szacowana na 12-13%.

Ryzyko wystąpienia wszystkich aberracji autosomalnych (zespół Edwarda, Patau, czy też Downa) wrasta wraz z wiekiem matki. W przypadku 35-latek ryzyko poczęcia dziecka z zespołem Edwardsa jest 7-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej. U 45-latek prawdopodobieństwo to jest aż 10-krotnie wyższe. Nie oznacza to oczywiście, iż zdrowe, młode kobiety nie mogą urodzić chorego dziecka. Jest to jednak o wiele rzadsze. Jeśli chodzi o wpływ wieku ojca na ryzyko poczęcia malucha z zespołem Edwardsa, to jest znacznie mniejszy niż wiek matki. W głównej mierze wynika to faktu, iż plemniki są produkowane przez całe życie mężczyzny, a tym samym ich pula jest stale wymieniania. Tym samym wadliwe gamety męskie rzadziej niż kobiece biorą udział w powstawaniu zarodka – dodatkowy chromosom 18 pochodzi od ojca w 5% przypadków.

Zespół Edwardsa – rokowanie

Śmiertelność płodów z trisomią chromosomu 18 jest bardzo wysoka. Szacuje się, iż obumarciu ulega nawet 95% spośród nich. Najczęściej dochodzi do tego w I trymestrze ciąży i w części przypadków kobieta może być tego nieświadoma. Jeśli chodzi o żywo urodzone malucha z zespołem Edwardsa, to mediana długości ich życia wynosi 14,5 dnia. Jedynie 5-10% spośród nich dożywa 1 roku życia.

Zespół Edwardsa – rozpoznanie

Zespół Edwardsa może być rozpoznany już na etapie prenatalnym. Na wysokie prawdopodobieństwo jego występowanie wskazują nieprawidłowy wynik testu:

• podwójnego wykonywanego w 11–13 (+6 dni) tygodniu ciąży – charakterystyczne dla zespołu Edwardsa i Patau są niskie stężenie białka PAPP-A oraz wolnej podjednostki beta-hCG,
•  potrójnego wykonywanego w 15–18 (+6 dni) tygodniu ciąży – dla zespołu Edwardsa charakterystyczne jest niskie stężenie estriolu,
• badania USG płodu – dla zespołu Edwardsa charakterystyczna są twarz płodu określana, jako „truskawkowa” oraz hipotrofia.

Potwierdzeniem zespołu Edwardsa jest ocena kariotypu. Patognomiczny dla choroby jest wyniki 47, XX, +18 lub 47, XY, +18. Co warte zaznaczenia, kariotyp dziecka można ocenić jeszcze w trakcie ciąży (amniopunkcja) lub już po jego urodzeniu.

Zespół Edwardsa – obraz kliniczny

Zespół Edwardsa charakteryzuje się wieloma, często bardzo ciężkimi objawami. Spośród nich można wymienić:

• niska masa urodzeniowa – poniżej 2500 gramów,
• małogłowie (mikrocefalia),
• długogłowie (dolichocefalia),
• wydatna potylica – obecna u 91% maluchów z potwierdzonym rozpoznaniem,
• małe usta (mikrostomia) – obecne u 86% maluchów z potwierdzonym rozpoznaniem,
• mała żuchwa (mikrognacja),
• wąskie szpary powiekowe – obecne u 80% maluchów z potwierdzonym rozpoznaniem,
• krótki mostek – obecny u 100% maluchów z potwierdzonym rozpoznaniem,
• stopa końska-szpotawa – obecna u 91% maluchów z potwierdzonym rozpoznaniem,
• zwichnięcie stawów biodrowych – obecne u 82% maluchów z potwierdzonym rozpoznaniem,
• wady wrodzone serca – głównie PSA i VSD,
• hipoplazja paznokci – brak paznokcie występuje u blisko 100% chorych,
• niepełnosprawność intelektualna.

Oczywiście, to jedynie wybrane cechy kliniczne zespołu Edwardsa. Obraz kliniczny charakteryzuje się dużą zmiennością i rozpoznanie na jego podstawie choroby nie zawsze jest możliwe.

Słowem zakończenia, zespół Edwardsa jest drugą po zespole Downa najczęstszą aberracją autosomalną. Charakteryzuje się blisko 100% śmiertelnością, a prawdopodobieństwo jego pojawienia jest ściśle skorelowane z wiekiem matki.

Bibliografia:
Drewa G., Ferenc T.,Podstawy genetyki dla studentów i lekarzy wyd.II,Urban&Partner,Wrocław, 2003
Srebrniak I.,M., Tomaszewska A.,Badania cytogenetyczne w praktyce klinicznej,Wydawnictwo Lekarskie PZWL,Warszawa,2020