Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – tę nazwę słyszał w swoim życiu chyba każdy. W wielu z nas budzi ona zapewne całkowicie uzasadniony strach. Aby jednak lepiej zrozumieć, czym jest ZOMR i w razie konieczności być przygotowanym na to, żeby się z tym mierzyć, przygotowaliśmy dzisiejszy artykuł. Staramy się w nim w przystępny sposób przybliżyć nieco ten temat. Zapraszamy do lektury.

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – co to takiego?

Zapalenie opon mózgowych i mózgowo-rdzeniowych (ZOMR) jest chorobą zapalną przenoszoną drogą kropelkową o różnej etiologii. Najczęściej przyczyna jest bakteryjna, wirusowa lub grzybicza. Obejmujące opony otaczające mózg, rdzeń przedłużony i kręgowy.

Szacuje się, że zachorowalność na to schorzenie wynosi około 3 osoby na 100 000 rocznie. Niezwykle ważna w przypadku ZOMR jest szybka diagnostyka i włączenie odpowiedniego leczenia. W ciężkich postaci może ono doprowadzić do groźnych dla zdrowia i życia chorego powikłań.

Objawy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

Pierwsze objawy zapalenia opon to zwykle bóle głowy i gorączka. Wraz z narastaniem infekcji, dochodzą do nich wymioty, zaburzenia świadomości pod postacią wzmożonej senności oraz śpiączki. A także najbardziej charakterystyczne dla tej jednostki chorobowej – objawy oponowe. Wśród nich wyróżniamy m.in. sztywność karku (utrudnione przyginanie głowy do mostka) i objaw Brudzińskiego (podczas zginania karku następuje odruchowe zgięcie w stawach biodrowych i kolanowych). Dodatkowo chorzy uskarżają się także na nadwrażliwość na światło i bodźce słuchowe. W przebiegu ZOMR nierzadko może wystąpić również porażenie mięśni, podwójne widzenie, zaburzenia mowy, a nawet napad drgawkowy.

Rodzaje zapalenia opon

Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych może być spowodowane przez różne czynniki, dlatego wśród rodzajów ZOMR możemy wyróżnić m.in.:

• Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – o gwałtownym przebiegu, obarczone dużym ryzykiem powikłań. Spowodowane głównie przez zakażenia pneumokokami, meningokokami, E.coli, L. monocytogenes, a także nierzadko prątkami gruźlicy
• Wirusowe ZOMR – najczęstszy czynnik etiologiczny. Wirusowe ZOMR wywołują m.in.: enterowirusy, wirus półpaśca, wirusy Coxackie, wirus EBV i wirusy ECHO.
• Grzybicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Występuje niemal wyłącznie u osób z obniżoną odpornością lub jest następstwem wstrzyknięcia skażonych drobnoustrojami sterydów
• Aseptyczne ZOMR – jest spowodowane przez przyczyny nieinfekcyjne takie jak: nowotwory (białaczki, guzy mózgu, przerzuty do mózgu), sarkoidozę, niektóre leki czy zatrucie ołowiem.

W zależności od typu zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i stanu pacjenta, lekarz dobiera najbardziej optymalne dla niego leczenie.

Jak rozpoznajemy i leczymy ZOMR?

Oprócz obrazu klinicznego, który sugeruje lekarzowi podejrzenie procesu zapalnego opon mózgowych, w celu rozpoznania ZOMR wykonuje się badanie płynu mózgowo-rdzeniowego (PMR). W badaniu tym ocenia się m.in. barwę i przejrzystość płynu, liczbę komórek, stężenie białka, glukozy i chlorków oraz stężenie kwasu mlekowego. Na podstawie różnic w poszczególnych wartościach można wnioskować o prawdopodobnej przyczynie zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i odpowiednio dobrać leczenie.

W zależności od przyczyny ZOMR leczy się następująco:

• etiologia wirusowa – leczy się głównie objawowo, w cięższych postaciach stosowane są leki przeciwwirusowe: acyklowir, gancyklowir
• etiologia bakteryjna – początkowo stosuje się empirycznie antybiotyki, o wysokim stopniu penetracji do tkanek mózgowia takie jak: cefalosporyny III generacji, aminoglikozydy, wankomycyna, które są następnie korygowane względem wyników posiewu PMR. Równocześnie dąży się także do optymalizacji leczenia objawowego
• etiologia grzybicza – leczenie objawowe oraz leki przeciwgrzybicze: amfoterycyna B i flukonazol
• aseptyczne ZOMR – leczenie objawowe oraz leczenie choroby podstawowej.

Powikłania zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych

Szybka i trafna diagnostyka, a także dobrze dobrane leczenie jest niezwykle ważne w przypadku ZOMR, ponieważ pozwala na minimalizację ryzyka groźnych powikłań, do których należą:

• stan padaczkowy i padaczka,
• obrzęk mózgu,
• wodogłowie,
• niedowład lub porażenie spastyczne,
• upośledzenie słuchu i mowy,
• zaburzenia funkcji poznawczych i niepełnosprawność intelektualna,
• ropień mózgu.

Ryzyko powikłań jest najwyższe w przypadku ZOMR o etiologii bakteryjnej, gruźliczej oraz grzybiczej.

Najważniejsza w przypadku zapalenia opon jest przede wszystkim szybka reakcja. Zawsze, gdy stan ogólny bliskiej osoby lub nasz własny zaczyna budzić wątpliwości, szybko się pogarsza, towarzyszą mu zaburzenia świadomości, dziwna wysypka lub niedowład mięśni – konieczna jest natychmiastowa konsultacja lekarska. Pamiętajmy, że wychwycenie ZOMR na tak wczesnym etapie znacznie zmniejsza ryzyko groźnych powikłań i daje większą szansę na szybkie i pełne wyleczenie.