Wypalenie rodzicielskie – kto jest najbardziej narażony?

Wypalenie rodzicielskie to coraz powszechniejsze zjawisko, które odnosi się do stanu psychicznego, emocjonalnego i fizycznego rodziców wynikającego z długotrwałego zmęczenia i stresu związanych z opieką nad dzieckiem. Rodzice zaczynają wtedy odczuwać ogromne przytłoczenie codziennymi obowiązkami, wychowywaniem czy edukacją swojej pociechy. Wbrew pozorom syndrom ten może dotyczyć zarówno opiekunów najmłodszych dzieci, jak i starszych czy nastolatków. Wyczerpanie rolą rodzica bardzo często negatywnie wpływa na relacje w rodzinie, jak i zdrowie psychiczne samych dorosłych. Czym jest wypalenie rodzicielskie i jakie są jego przyczyny?

Wypalenie rodzicielskie – na czym polega?

Wypalenie rodzicielskie to nic innego jak ogromne wyczerpanie psychiczne i fizyczne, którego
doświadczają rodzice w wyniku chronicznego zmęczenia związanego z rolą rodzica. Termin powstał w latach 80. ubiegłego stulecia po dokładnych badaniach sytuacji i uwarunkowań środowiskowych wpływających na samopoczucie współczesnych matek i ojców. Według specjalistów Katolickiego Uniwersytetu w Lowanium w Belgii problem dotyczy ponad 9% wszystkich matek i 2% ojców. Co jednak istotne syndrom ten zazwyczaj rozwija się stopniowo – od początkowego znużenia i zmęczenia rolą rodzica, aż po całkowitą utratę energii i siły. 

Najczęstsze objawy wypalenia rodzicielskiego

Rodzice, których dotyka problem przede wszystkich odczuwają ogromne zmęczenie, frustrację, przebodźcowanie i potrzebę dystansu od swojej pociechy. Przeważnie syndrom rozpoczyna się od przytłaczającego wyczerpania, które doprowadza do zniechęcenia oraz emocjonalnego odcięcia się od dziecka. Chociaż zjawisko jest dosyć trudne do rozpoznania i często może być mylone z innymi problemami to wśród najczęstszych jego objawów wymienia się:

•  poczucie zmęczenia związane z rolą rodzica;
•  drażliwość i nerwowość;
•  izolację i emocjonalne wycofanie względem potomstwa;
•  częste wybuchy złości;
• poczucie bezradności, nieefektywności;
• problemy ze snem, bezsenność;
• poczucie winy;
• przytłoczenie nadmiarem obowiązków domowych;
• trudność w utrzymaniu równowagi pomiędzy życiem rodzinnym a osobistymi potrzebami;
• bóle głowy i migreny;
•  problemy z koncentracją;
•  poczucie osamotnienia;
•  brak motywacji;
•  spadek samooceny;
•  obniżenie nastroju;
•  zaniedbywanie własnego zdrowia i potrzeb;
•  zanik zainteresowań oraz aktywności.

Skąd bierze się wypalenie rodzicielskie?

Współcześni rodzice narażeni są na ogromną presję społeczną i oczekiwania dotyczące pełnionej przez nich roli. Wymagania związane z codzienną opieką nad dzieckiem, edukacją, pracami domowymi, a nierzadko również z pracą zawodową mogą doprowadzać do nadmiernego obciążenia. Niektórzy rodzice nie mogą też liczyć na wsparcie ze strony najbliższych czy partnera, a dodatkowo borykają się z innymi trudnościami np. finansowymi czy zdrowotnymi. Brak czasu dla własnych potrzeb także znacząco przyczynia się do pogorszenia nastroju. Ponadto nie bez znaczenia pozostaje również kwestia mediów społecznościowych i ciągłego porównywania się z innymi rodzicami.

Jak zapobiec wypaleniu rodzicielskiemu?

Chociaż wypalenie rodzicielskie może przydarzyć się każdemu to jednak da się mu w pewnym sensie zapobiec. Przede wszystkim już od początku rodzicielstwa powinno się dbać o zachowanie odpowiedniej równowagi pomiędzy codziennymi obowiązkami a czasem dla siebie. Należy również zwracać uwagę na swoje samopoczucie, uznawać i akceptować własne uczucia, nawet te negatywne. Kluczowe okaże się
także:

•  poszukanie dodatkowej pomocy w opiece nad dziećmi;
• znalezienie przynamniej godziny dziennie dla siebie;
• utrzymywanie kontaktów społecznych;
• przesypianie 7-9 godzin na dobę;
• realistyczne oczekiwania wobec siebie;
• docenianie nawet drobnych sukcesów wychowawczych;
• proszenie o pomoc najbliższych bez poczucia winy.

Wypalenie rodzicielskie to realny problem, który diagnozowany jest u coraz większej liczby mam i ojców.

Warto przy tym zdawać sobie sprawę, że syndrom ten ma wpływ nie tylko na dorosłych, ale także na dzieci. Wypaleni rodzice częściej się złoszczą i krzyczą, co z kolei przekłada się na niską samoocenę oraz poczucie wartości potomstwa. Należy pamiętać, że dbanie o siebie oraz swój komfort psychiczny są tak samo ważne, jak opieka nad dzieckiem. Odpowiednia samoobserwacja, szybka reakcja i konsultacje psychologiczne okażą się więc kluczowe w przypadku wystąpienia objawów syndromu.

Bibliografia: Szczygieł D., Wypalenie rodzicielskie – uwarunkowania i konsekwencje. Rodzicielstwo w zmieniającym się świecie, Wydawnictwo Nauk Społecznych i Humanistycznych UAM Styczeń 2023.Ziegler S., Wypalona mama. Co robić, kiedy masz zwyczajnie dość?, Wydawnictwo GWP, Gdańsk
2019.