Wgłobienie jelita u dziecka – jak się objawia i jak leczyć?

Wgłobienie jelita jest najczęstszą przyczyną niedrożności przewodu pokarmowego w populacji maluchów poniżej 2 roku życia. Jego częstość jest szacowana na około 1,5-2,5 na 1000 dzieci w skali roku. W ponad 90-95% przypadków przyczyna choroby jest nieznana i nie stwierdza się żadnych anatomicznych nieprawidłowości. Zatem, czym jest wgłobienie jelita u dziecka? W jaki sposób się objawia? Na jakiej podstawie lekarz stawia rozpoznanie choroby oraz jakie są formy jej leczenia?

Czym jest wgłobienie jelita u dziecka?

Wgłobienie jelita to teleskopowe wpuklenie się jelita do swojego światła. W ponad 90% przypadków ma ono charakter krętniczo-okrężniczy, krętniczo-kątniczy lub krętniczo-krętniczo-okreżniczy. Najczęściej wgłobienie dotyczy dzieci pomiędzy 5 a 36 miesiącem życia. Niemniej jednak opisywane są również przypadki choroby u starszych maluchów oraz u płodów. Co więcej, 2 na 3 pacjentów stanowią chłopcy.

Wgłobienie jelita u dziecka wymaga bardzo szybkiego rozpoznania oraz wdrożenia odpowiedniego leczenia. Wszelkie opóźnienia mogą prowadzić do postępującej martwicy ściany jelita i następowej perforacji przewodu pokarmowego. Ten ostatni stan stanowi bezpośrednie zagrożenie życia i wymaga pilnej interwencji chirurgicznej.

W jaki sposób objawia się wgłobienie jelita u dziecka?

Najczęstszym objawem wgłobienia jelita u dziecka jest ostry ból brzucha o charakterze falowym (między napadami mogą występować nawet kilkuminutowe przerwy). Występuje on u blisko 98% pacjentów i najczęściej lokalizuje się w śródbrzuszu. U najmłodszych maluchów ekwiwalentem bólu brzucha jest silne podkurczanie nóżek do klatki piersiowej połączone z napadami płaczu.

Jeśli chodzi o inne objawy składające się na obraz kliniczny wgłobienia jelita u dziecka, to może wymienić:

• wymioty – mogą występować u około 50% chorych,
• wyczuwalny opór w jamie brzusznej – może on występować u ponad 30% chorych. Jest to objaw trudny do wychwycenia szczególnie przez osoby niedoświadczone,
• biegunka – może występować u ponad 20% chorych,
• stolce o wyglądzie malinowej galaretki (zawierające śluz i podbarwione krwią) – jest to objaw późny, świadczący o znacznym zaawansowaniu choroby i uszkodzeniu ściany jelita. Notuje się go u mniej niż 20% chorych przyjmowanych na szpitalne oddziały ratunkowe i izby przyjęć.

Wgłobienie jelita u dziecka – na jakiej podstawie lekarz stawia rozpoznanie?

Objawy mogą sugerować wgłobienie jelita, ale nie pozwalają na pewne rozpoznanie. Potwierdzeniem diagnozy są badania obrazowe jamy brzusznej – USG, RTG przeglądowe oraz RTG ze środkiem cieniującym. To pierwsze ze względu na swój nieinwazyjny charakter zyskuje coraz większą popularność i staje się standardem diagnostycznym.

Wgłobienie jelita u dziecka – leczenie

Zasadniczym celem leczenia jest odgłobienie jelita. Można próbować tego dokonać zarówno metodami zachowawczymi, jak i operacyjnymi. Te pierwsze polegają na wtłaczaniu do jelita przez odbyt powietrza lub płynu. Skuteczność odgłabiania powietrzem jest szacowana na około 90%. Podobny procent udanych zabiegów udaje się uzyskać w przypadku doodbytniczego podawania wlewu izotonicznego roztworu NaCl. Co warte zaznaczenia, skuteczność zachowawczego odgłabiania jest skorelowana z czasem od wystąpienia pierwszych objawów. Szacuje się, iż granicą jest 5 godzin. Ocena skuteczności odgłabiania zachowawczego wymaga powtórzenia badań obrazowych.

Wskazaniem do leczenia operacyjnego są objawy sugerujące perforację przewodu pokarmowego, zapalanie otrzewnej, czy też nieskuteczność metod zachowawczych. Względnym wskazaniem jest nawrotowość choroby lub potwierdzona badaniami obrazowymi patologia wywołująca wgłobienia. Operacje najczęściej wykonuje się drogą laparotomii (z otwarciem powłok brzusznych) lub coraz częściej również laparoskopowo. Ryzyko nawrotu wgłobienia zarówno po leczeniu zachowawczym, jak i zabiegowym jest szacowane na około 10%.

Słowem zakończenia, silny, falowy ból brzucha u malucha powinien zawsze sugerować możliwość wgłobienia jelita. Potwierdzeniem choroby są badania obrazowe jamy brzusznej, a leczenie polega na zachowawczym odgłabianiu lub operacji.

Bibliografia:
Wgłobienie jelitowe – Marcin Maślanka, Katarzyna Górniak, Andrzej Prokurat
7-year-old Hispanic boy with acute onset of abdominal pain – Amanda Galloway, Luis Seguias