Sterydoterapia w ciąży pozwala przyspieszyć rozwój płuc dziecka

Jednym z bardziej znaczących osiągnięć medycyny zajmującej się zagadnieniami płodu i noworodka było ograniczenie okołoporodowej śmiertelności związanej z niewydolnością oddechową nowo narodzonych maluchów. Było to możliwe, między innymi, dzięki wprowadzeniu sterydoterapii przedporodowej, która stymuluje rozwój płuc u płodów, dzięki czemu mają one większą szansę na przeżycie w przypadkach ukończenia ciąży przed prawidłowym terminem. Jeśli zastanawiacie się jak wygląda sterydoterapia w ciąży, kiedy jest stosowana i jakie są korzyści z jej stosowania, zajrzyjcie do naszego artykułu, w którym postaramy się jak najlepiej wyjaśnić to zagadnienie.

Sterydoterapia w ciąży – jak działa i po co jest stosowana?

Jak już wspominaliśmy na wstępie, sterydoterapia stosowana jest u kobiet ciężarnych posiadających ku temu wskazania, w celu przyspieszenia rozwoju płuc płodu. Początek ich rozwoju to okolice czwartego miesiąca ciąży – to wtedy zaczynają pojawiać się pęcherzyki płucne i rozpoczyna się produkcja surfaktantu (substancji zapobiegającej ich zapadaniu się i sklejaniu). Proces rozwoju płuc trwa około 12 tygodni i kończy się dopiero w okolicach 35-36 tygodnia ciąży, w związku z czym noworodki urodzone przed 36 tc. nie są w pełni przygotowane do podjęcia oddychania. Na szczęście dzięki zastosowaniu sterydoterapii przedporodowej, płuca są stymulowane do szybszego rozwoju, a urodzone przedwcześnie dzieci mają większe szanse na przeżycie.

Co ważne, kortykosteroidy znacznie obniżają ryzyko zgonu noworodka już w ciągu pierwszych 24 godzin od ich podania, a największą skuteczność w profilaktyce zespołu zaburzeń oddychania (RDS) wykazują między 24 godziną a 7 dobą od podania drugiej dawki leku. Udowodniono, że zastosowanie sterydoterapii przedporodowej zmniejsza istotnie nie tylko okołoporodową umieralność i zachorowalność noworodków na RDS, ale również zmniejsza ryzyko krwawień dokomorowych oraz rozwoju martwiczego zapalenia jelit (NEC).

Kiedy zachodzi potrzeba zastosowania sterydoterapii w ciąży

Głównym wskazaniem do zastosowania steroidoterapii u ciężarnej jest ryzyko wystąpienia samoistnego bądź indukowanego porodu przedwczesnego (czyli odbywającego się przed ukończeniem 37 tygodnia ciąży), do którego mogą doprowadzić m.in. nadmierna czynność skurczowa macicy, niewydolność szyjkowa, nadciśnienie ciążowe, zakażenie wewnątrzmaciczne (prowadzące do pęknięcia błon płodowych) czy wielowodzie. Przeprowadzana jest ona u kobiet między 24 a 34 tygodniem ciąży, zarówno w ciążach pojedynczych, jak i mnogich.

W celu zmniejszenia ryzyka powikłań okołoporodowych, w szczególności zespołu niewydolności oddechowej, kortykosteroidy powinny być stosowane również we wszystkich ciążach, których rozwiązanie odbędzie się przed ukończeniem 38 tygodnia ciąży.

Oprócz licznych wskazań do steroidoterapii, istnieją do niej również przeciwwskazania, wśród których znajduje się uogólniona infekcja u ciężarnej (w tym także gruźlica lub sepsa). W przypadku wystąpienia zapalenia błon płodowych i łożyska nie ma przeciwwskazań do jej zastosowania, jednak nie może być ona powodem opóźnienia porodu w przypadku konieczności jego wcześniejszego przeprowadzenia ze względu na stan matki lub płodu.

Jak wygląda cykl sterydoterapii w ciąży?

Terapia sterydami stosowana jest w przypadku zaistnienia wyżej wymienionych wskazań i przeprowadzana jest w postaci jednokrotnego cyklu. Preparaty steroidowe podawane są przyszłym mamom między 24 a 34 tygodniem ciąży w ściśle określonych schematach.

W Polsce dostępne są dwa schematy sterydoterapii przedporodowej trwające 48 godzin (u pacjentki stosowany jest tylko jeden z poniższych wariantów):

• z wykorzystaniem deksametazonu – preparat podawany jest domięśniowo, czterokrotnie w dawce 6 mg co 12 godzin
• z wykorzystaniem betametazonu – preparat podawany jest domięśniowo, dwukrotnie w dawce 12 mg co 24 godziny.

Niekiedy u ciężarnych, które otrzymały cykl steroidoterapii przed 26 tygodniem ciąży może zostać rozważone jego powtórzenie.
Według przeprowadzonych różnorodnych badań pojedynczy cykl sterydoterapii przedporodowej zastosowany w związku z zagrożeniem porodem przedwczesnym nie wiąże się z bezpośrednimi niekorzystnymi oddziaływaniami na matkę i płód (w takim przypadku nie wystąpią również powikłania długotrwałej steroidoterapii jak np. zaburzenia gospodarki węglowodanowej, osteoporoza, rozstępy czy osłabienie odporności).
 
Podsumowując, zastosowanie u ciężarnej sterydoterapii przedporodowej ma za zadanie przyspieszyć rozwój płuc płodu, aby dać mu większe szanse na przeżycie w przypadku zagrożenia porodem przedwczesnym, gdy dziecko nie jest jeszcze w pełni gotowe do życia organizmem matki. W związku z udowodnionym brakiem jej niekorzystnych skutków zarówno dla mamy, jak i dla dziecka, steroidoterapii nie należy się obawiać, gdyż jej zastosowanie zmniejsza ryzyko nie tylko okołoporodowego zgonu, ale też rozwoju zespołu zaburzeń oddychania, martwiczego zapalenia jelit i krwawienia śródczaszkowego.