Czy starsze dziecko jest od tego, by opiekować się młodszym?

Kilkadziesiąt lat temu wiele rzeczy było prostszych. Chociażby z tego powodu, że nie istniały dylematy, które zaprzątają nam głowę obecnie. Na przykład taka opieka nad dziećmi. Nikogo nie dziwił widok kilkulatki opiekującej się na placu zabaw młodszym rodzeństwem. A dziesięciolatka pchająca wózek to była norma.  Starsze dzieci miały za zadanie opiekować się młodszymi. Podział obowiązków był oczywisty, a protesty niezbyt głośne. Dzisiaj jest inaczej. Nie chcemy obarczać starszych dzieci opieką nad młodszymi. Jednak czy słusznie?

Dziecko to tylko/aż dziecko

Dziecko ma prawo do dzieciństwa, do czasu beztroski, radości i…braku obowiązków, na które nie jest przygotowane. Opieka nad młodszym rodzeństwem mogłaby go przytłoczyć, odbierając swobodę wynikającą z jego wieku.

Wystarczy przypomnieć sobie umęczony wzrok starszaków, za którym niczym ogon chodzi młodszy brat czy siostra. Przepychanki i kłótnie, z przeplatającym się znajomym „powiem mamie”. Brak możliwości „wariowania”, bo młodsze rodzeństwo najpewniej o wszystkim doniesie rodzicom.

Powiecie z jednej strony to dobrze, niech starszak uczy się odpowiedzialności. Niech ma jakieś obowiązki. Jednak czy rzeczywiście powinny one polegać na opiece nad młodszymi dziećmi? A co z tymi wszystkimi dramatycznymi historiami, kiedy starszak jest obwiniany (dosłownie lub między wierszami) za to, że nie dopilnował młodszego rodzeństwa, któremu coś się stało? Znane są przypadki, że potrafi żyć z poczuciem winy przez lata, wyrzucając sobie brak odpowiedzialności i wyobraźni…

Odpowiedzmy sobie tak szczerze na pytanie, na ile dziecko mające 6 czy 9 lat jest w stanie zaopiekować się młodszą siostrą czy bratem?  Czy nie jest dla niego wystarczającym wyzwaniem konieczność „pilnowania” siebie?

Poczucie odpowiedzialności

– Bartek, chodź wracamy do domu! – woła tata na około czterolatka

– Nie chcę! – odpowiada maluch i chowa się za krzakami

– Powiedziałem coś, już czas, idziemy na kolację

– Jeszcze trochę! – domaga się chłopiec

– Nie! Wracaj natychmiast!

I tak przez kolejne kilkadziesiąt sekund.

Po chwili ojciec, zauważa stojącą obok na około siedmioletnią córkę

– Ania, przyprowadź Bartka. Widzisz, jaki on niegrzeczny!

Na co dziewczynka idzie za krzaki i pertraktuje z bratem, by zgodził się wrócić do domu.

Powiecie zwykła sytuacja, nic szczególnego. Często starsze rodzeństwo dyscyplinuje młodsze. Jednak czy rzeczywiście jest od tego? Czy w ten sposób nie przekraczamy pewnej ledwo widocznej granicy, nakładając na starsze dziecko kompetencji, których nie powinno ono mieć?

Rodzice są od wychowywania

Jako rodzice często jesteśmy zmęczeni. Nie wiemy, w co ręce włożyć, ciągle biegamy i próbujemy ze wszystkim zdążyć. Dlatego lubimy te chwile, kiedy mamy „święty spokój” i dzieci „grzecznie się bawią”. Często widząc, że się kłócą, prosimy, by razem spędziły czas. Gdy młodszy snuje się po domu i marudzi, zdarzy się nam zawołać i poprosić starszaka, by się pobawił z młodszą siostrą.

Teoretycznie nic takiego. Nieraz przecież widziałaś, jak wspólnie się bawią. Jednak zabawa powinna wynikać z potrzeby serca, osobistych chęci a nie z poczucia przymusu. Starszak nie powinien mieć poczucia, że odpowiada za młodsze dziecko, że jest odpowiedzialny za jego samopoczucie. Powód jest prosty. To NIE on jest rodzicem. To nie na nim spoczywa odpowiedzialność. Z drugiej strony również młodsze dziecko nie najlepiej akceptuje taki układ. Nie lubi być pouczane przez brata czy siostrę. Takie mylenie kompetencji stanowi powód wielu późniejszych problemów.

Nie wymuszajmy na starszakach szybszego dorastania, nakładając na nie obowiązków, które nie powinny im zaprzątać głowy. Pozwólmy dzieciom być dziećmi.

Czy to oznacza, że starszak nigdy nie powinien opiekować się młodszym? Myślę, że nie, bo to dla niego cenne doświadczenie. Ważne, by zadbać o zdrowe proporcje.