Retinol w ciąży – gdzie występuje retinol i jak go unikać?

Ze względu na rozwijające się w łonie matki nowe życie, kobieta powinna przestrzegać odpowiednich zaleceń dotyczących prozdrowotnego trybu życia, odżywiania, a także suplementacji witamin. Witaminy, jak wiadomo, są niezbędne do właściwego funkcjonowania ludzkiego organizmu, biorąc udział w wielu procesach metabolicznych, odpornościowych i regeneracyjnych. Co może być zaskakujące, nie wszystkie witaminy przyjmowane w ciąży mają pozytywny wpływ na prawidłowy rozwój płodu. Mowa tu o witaminie A oraz jednym z jej składników – retinolu, wobec której zalecone jest unikanie suplementacji i spożywania produktów w nią bogatych w trakcie ciąży. Ja działa retinol w ciąży? Przyjrzyjmy się temu bliżej, aby sprawdzić, jakie właściwości ma ten składnik i dlaczego to akurat wobec niego eksperci stosują rygorystyczne obostrzenia.

Czym jest retinol?

Retinol jest organicznym związkiem chemicznym o wzorze C20H29OH zaliczanym do grupy karotenoidów. Razem z innymi retinoidami (pochodnymi witaminy A) pełni w organizmie funkcje witaminy A.

W ludzkim ciele retinol produkowany jest w wątrobie z tzw. prowitaminy A, czyli β-karotenu znajdującego się m.in. w marchwi, żółtku jaj, jarmużu, szpinaku i mango. Produkt jego utleniania, znajdujący się w siatkówce naszego oka, retinal, bierze udział w prawidłowym procesie widzenia, a biologiczne działanie retinolu i innych związków wchodzących w skład witaminy A polega na udziale w wielu procesach metabolicznych m.in. w syntezie białek. Umożliwia ona także prawidłowe funkcjonowanie tkanki nabłonkowej, odgrywając rolę w produkcji śluzu będącego jednym z nieswoistych mechanizmów obronnych organizmu. Dzięki temu ma duży wkład w zapobieganie zakażeniom skóry, układu oddechowego, przewodu pokarmowego, a także dróg rodnych.

Witamina A i retinol w ciąży – zapotrzebowanie i suplementacja

Dzienne zapotrzebowanie na witaminę A i wchodzący w jej skład retinol zgodnie z rekomendacjami Food and Nutrition Board of the Institute of Medicine wynosi 750 µg dla ciężarnych w wieku 14-18 lat oraz 770 µg dla kobiet w wieku 19-50. 

W szczególnych przypadkach witamina A może być stosowana u kobiet w ciąży również w wyższych niż rekomendowane dawkach, jednak taka suplementacja powinna być stosowana z niebywałą ostrożnością z uwagi na możliwości działania teratogennego, o czym w dalszej części artykułu.

Nie można jednak zapominać o tym, że witamina A bierze udział w procesach syntezy białek niezbędnych dla wzrostu rozwijającego się płodu. W tym celu jest transportowana przez łożysko z organizmu matki na zasadzie aktywnego transportu.

Jeśli zaś chodzi o kobiety planujące macierzyństwo, Food Standard Agency (USA) w swoich zaleceniach dotyczących suplementacji witamin u kobiet planujących ciążę radzi unikanie suplementacji witaminy A oraz ograniczenie spożywania produktów w nią bogatych (m.in. wątroby drobiowej i cielęcej).

retinol w ciąży

Skutki stosowania retinolu w ciąży

Retinol jako składnik leków i preparatów użytku zewnętrznego i wewnętrznego, według klasyfikacji FDA (amerykańskiej Agencji Żywności i Leków) leków stosowanych w ciąży posiada kategorię X, oznaczającą, że „Badania przeprowadzone na zwierzętach lub ludziach wykazały nieprawidłowości płodu w wyniku stosowania danego leku albo istnieją dowody na niekorzystne działanie leku na płód ludzki i ryzyko zdecydowanie przewyższa potencjalne korzyści z jego zastosowania.”.

Pierwsze dane na temat teratogennego (czyli powodującego powstawanie wad rozwojowych) działania witaminy A i retinolu przyniosły eksperymenty na szczurach przyjmujących dawki rzędu 35000 IU/dzień, wykazując związek pomiędzy nadmiarem tej witaminy a występowaniem zwiększonej ilości wad u płodów.

Teratogenne działanie niestety zostało zaobserwowane także u dzieci matek przyjmujących retinol w celach terapeutycznych. Ekspozycja na nadmiar witaminy A i retinolu powoduje powstawanie u płodu wad serca, układu nerwowego oraz szkieletowego a także rozszczep podniebienia.

Obecnie preparaty zawierające retinol oznaczone są jako preparaty z kategorii X dla kobiet w ciąży, a także uznaje się, że dawki >6000 j./d stosowane u ciężarnych mogą powodować wady u płodu. Mając to na uwadze, każda ciężarna przed zastosowaniem jakiegokolwiek leku lub suplementu, nawet działającego miejscowo np. maści, powinna zawsze dokładnie przeczytać ulotkę dołączoną do produktu, aby upewnić się, że może być on bezpiecznie stosowany w ciąży.

Gdzie można znaleźć retinol – czego unikać?

Wśród produktów spożywczych zawierających retinol w czołówce znajdują się tran, masło, marchew oraz żółtko jaj. Inne produkty bogate w retinol i witaminę A to m.in. wątróbka drobiowa i cielęca, zielone warzywa takie jak: szpinak, jarmuż czy pietruszka, owoce cytrusowe, śliwki, wiśnie, dynia, mango, a także suszone morele.

Retinol oraz inne składniki witaminy A stosowane są także jako substancje aktywne w wielu lekach. Mają zastosowanie w wielu dermatologicznych maściach zwalczających problemy skórne takie jak trądzik pospolity, łuska czy liszaj płaski, a także w preparatach stosowanych do odnowy uszkodzonego naskórka np. po odmrożeniach lub oparzeniach. Znajdziemy je również w kremach ochronnych, a także specjalnych maściach do oczu i nosa.

Z uwagi na możliwość teratogennego działania witaminy A i retinolu zaleca się zaprzestanie suplementacji witaminy A w ciąży oraz unikanie spożywania produktów w nią bogatych. Należy pamiętać również, by będąc w ciąży i okresie karmienia piersią zawsze dokładnie zapoznać się z treścią ulotki leku przed jego zażyciem –w ten sposób przyszła mama dba o bezpieczeństwo swoje i dziecka.

Bibliografia:

Położnictwo i ginekologia Tom 1 red: prof. dr hab. n. med G. H. Bręborowicz
Dietetyka Żywienie zdrowego i chorego człowieka Helena Ciborowska, Anna Rudnicka
http://dl.cm-uj.krakow.pl:8080/Content/779/Sochacka-Tatara%20-%20Zawartosc%20witaminy%20A%20w%20pozywieniu%20kobiet%20w%20okresie%20przedkoncepcyjnym%20a%20zdrowie%20.pdf

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Nina, studentka ostatniego roku kierunku lekarskiego, szczególnie zainteresowana tematyką onkologii, badań obrazowych oraz radiologii pediatrycznej. Pisaniem artykułów o tematyce medycznej zajmuję się, aby poszerzać wiedzę i świadomość pacjentów dotyczącą chorób, z którymi mogą się kiedyś zmierzyć lub też właśnie z nimi walczą, ponieważ wierzę, że największe efekty przynosi terapia oparta na partnerstwie. Wyedukowany pacjent lepiej potrafi dbać o swoje zdrowie oraz często dzięki odpowiedniej wiedzy zgłasza się do lekarza już na wczesnym etapie choroby.Wtedy też lepiej rozumie on samą istotę choroby, a dzięki wzajemnej współpracy lekarz i pacjent wspólnie mogą opracować najlepszy plan działania, gdyż właśnie taka relacja przynosi zwykle najlepsze efekty.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.