Reakcja anafilaktyczna – na czym polega i jak wygląda?

Wstrząs anafilaktyczny (reakcja anafilaktyczna) to zagrażająca życiu, szybko rozwijająca się reakcja nadwrażliwości organizmu wywołana w odpowiedzi na czynnik alergenny (najczęściej pokarm, lek lub jad owadów). Co roku dotyka 1-3% osób, częściej osoby młode i kobiety i co ważniejsze, wbrew powszechnej opinii, może wystąpić u każdej osoby, nawet jeżeli dotąd nie stwierdzono u niej żadnych uczuleń lub alergii. Z tego też powodu warto wiedzieć, co może wywołać nagłe wystąpienie reakcji, jak rozpoznać rozwijający się wstrząs anafilaktyczny oraz jak należy postąpić w przypadku jego wystąpienia – o tym wszystkim piszemy w naszym dzisiejszym artykule.

Czym jest anafilaksja, reakcja anafilaktyczna?

Anafilaksja jest rodzajem nagłej i szybko postępującej reakcji alergicznej lub niealergicznej, która w niektórych przypadkach może doprowadzić do śmierci. Ma ona charakter ogólnoustrojowy i jest rezultatem uwolnienia protein magazynowanych w normalnych warunkach w jednym z rodzajów białych krwinek. Uwolnione z wnętrza komórek substancje mogą zapoczątkowywać i nasilać reakcje alergiczne, których odzwierciedleniem będą charakterystyczne objawy.

Do narządów wstrząsowych w anafilaksji należą: błony śluzowe i skóra, układ oddechowy, układ krążenia i układ pokarmowy – dysfunkcje tych narządów będą manifestacją rozwoju reakcji anafilaktycznej.
Najcięższym stanem w przebiegu anafilaksji jest wstrząs anafilaktyczny, który stanowi bezpośrednie zagrożenie życia.

Co może wywołać reakcję anafilaktyczną?

Reakcja anafilaktyczna może mieć dwa podłoża: alergiczne (np. w wyniku reakcji alergicznej na spożycie orzeszków ziemnych) lub niealergiczne (wskutek reakcji np. na zimno). U dzieci za pojawienie się objawów wstrząsu odpowiadają najczęściej pokarmy, natomiast u dorosłych są to reakcje na użądlenia owadów oraz leki.

Do najczęstszych alergenów mogących wywołać reakcję anafilaktyczną należą:

• mleko,
• jajka,
• orzechy i orzeszki ziemne,
• owoce morza i ryby,
• gluten,
• jady owadów: os, szerszeni, pszczół, mrówek,
• leki, zwłaszcza metamizol i antybiotyki (zwłaszcza z grupy penicylin).

W około 1/3 przypadków nie da się jednoznacznie ustalić czynnika odpowiedzialnego za wywołanie anafilaksji – taki wstrząs nazywany jest wtedy wstrząsem idiopatycznym.

Objawy wstrząsu anafilaktycznego

Do najczęściej występujących objawów wstrząsu anafilaktycznego należą:

• świąd, pokrzywka, rumień,
• blada, spocona skóra,
• obrzęk warg i języka,
• duszność, świst wdechowy, świszczący oddech,
• chrypka, suchy kaszel, wodnisty katar,
• spadek ciśnienia tętniczego, przyspieszenie akcji serca, zaburzenia rytmu serca,
• nudności i wymioty, bóle brzucha, biegunka,
• bóle i zawroty głowy, mroczki przed oczami,
• utrata przytomności.

Jak najwcześniejsze rozpoznanie tych niebezpiecznych objawów wstrząsu anafilaktycznego zwiększa szansę na szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania, a co za tym idzie, również na przeżycie poszkodowanego.

Reakcja anafilaktyczna – postępowanie

W pierwszej kolejności przerwij kontakt poszkodowanego z bodźcem wywołującym reakcję anafilaktyczną (o ile to możliwe).

Następnie oceń stan układu oddechowego (czy chory oddycha, drożność dróg oddechowych) i układu krążenia (ocena tętna – zalecana do wykonania przez osoby mające doświadczenie w jego ocenie) oraz stan świadomości osoby poszkodowanej.

Wezwij pogotowie ratunkowe i poinformuj dyspozytora o stanie poszkodowanego i okolicznościach, w jakich doszło do zdarzenia.

Jeżeli chory posiada przy sobie przepisany przez lekarza lek do zastosowania w przypadku wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego (adrenalina w ampułkostrzykawce), podaj go choremu zgodnie z instrukcją na opakowaniu.

Ułóż poszkodowanego na plecach lub w dogodnej dla niego pozycji i unieś lekko kończyny dolne. W przypadku gdy chory wymiotuje, umieść go w pozycji bocznej ustalonej.

Jeżeli istnieją wskazania (chory nie daje oznak życia, nie oddycha i nie wyczuwasz tętna) rozpocznij RKO (30 uciśnięć klatki piersiowej : 2 wdechy), aż do przybycia pomocy medycznej.

Należy pamiętać, że wstrząs anafilaktyczny może wystąpić u każdego człowieka, nawet jeśli nigdy dotąd nie wystąpiły u niego objawy alergii na żadne czynniki je wywołujące. Warto zaznaczyć również fakt, że reakcja anafilaktyczna nie musi pojawić się już przy pierwszym kontakcie z danym czynnikiem, ale może wystąpić dopiero podczas kolejnych styczności z nim, np. w przypadku wystąpienia większego narażenia na jego działanie. Najważniejsze jest jednak, aby w sytuacji wystąpienia wstrząsu anafilaktycznego nie wpadać w panikę i postępować zgodnie z podanym schematem reakcji, w którym najważniejszym elementem jest jak najszybsze wezwanie pomocy medycznej i (jeśli istnieje taka możliwość) podanie poszkodowanemu ampułkostrzykawki z lekiem.