Przetrwały przewód tętniczy Botalla – jak się go leczy?

Przetrwały przewód tętniczy Botalla (PDA) jest wrodzoną wadą serca. Polega na niezamknięciu się w pierwszych dniach po urodzeniu połączenia naczyniowego pomiędzy pniem płucnym a aortą zstępującą. Schorzenie to stanowi jedną z najczęstszych wad wrodzonych serca u żywo urodzonych maluchów (10-12%). Zatem, czym właściwie jest przetrwały przewód tętniczy Botalla? Jakie są jego objawy oraz formy leczenia?

Czym jest przetrwały przewód tętniczy Botalla?

Krążenie płodowe różni się w znacznym stopniu od tego spotykanego u zdrowych ludzi w okresie postnatalnym (po urodzeniu). Jedną z odmienności jest istnienie przewodu tętniczego Botalla, którego zadaniem jest kierowanie krwi bezpośrednio do aorty z pominięciem krążenia płucnego. Należy bowiem zdawać sobie sprawę, iż płuca płodu są wypełnione płynem i nie biorą udziału w wymianie gazowej. Źródłem tlenu dla komórek nienarodzonego jeszcze malucha jest wyłącznie utlenowana krew dostarczana przez matkę. Sytuacja ta zmienia się diametralnie wraz z przyjściem dziecka na świat i wzięciem przez niego pierwszego oddechu. Właśnie wtedy następuje wtedy upowietrznienie płuc. Od tej chwili jedynym źródłem tlenu dla malucha są jego własnego płuca.

Przewód tętniczy Botalla w warunkach fizjologicznych powinien ulec czynnościowemu zamknięciu w ciągu pierwszych 24 godzin po urodzeniu. Następnie całkowitemu zwłóknieniu w ciągu 3 tygodni. Opóźnienie lub zaburzenie tego procesu prowadzi do powstania nieprawidłowego, nawet 50-80%, lewo-prawego przecieku krwi (z aorty do pnia płucnego). Konsekwencją tego stanu jest szereg innych nieprawidłowości hemodynamicznych, które mogą doprowadzić do martwiczego zapalenia jelit (NEC), upośledzenia funkcji nerek, zaburzeń oddychania, krwawienia wewnątrzczaszkowego, czy też leukomalacji okołokomorowej. Odległą konsekwencją nieleczonego PDA jest rozwinięcie się nieodwracalnego nadciśnienia płucnego. Co warte zaznaczenia, na opóźnienie zamykania się przewodu tętniczego Bottala i szkodliwy wpływ przecieku lewo-prawego są szczególnie narażone wcześniaki. PDA występuje nawet u 30-67% skrajnych wcześniaków. Grupę ryzyka stanowią również dzieci z małą i bardzo małą masą urodzeniową (poniżej 2500 gramów) .

Przetrwały przewód tętniczy Botalla

 

Pewną ciekawostką jest zamierzone przez lekarzy, farmakologiczne podtrzymywanie drożności przewodu tętniczego Bottala. Postępowanie takie jest zasadne do czasu chirurgicznej korekcji w tak zwanych przewodozależnych wadach serca. Na przykład w przełożeniu wielkich pni tętniczych.

Przetrwały przewód tętniczy Botalla – objawy

Objawy PDA są zależne od szerokości przetrwałego przewodu. Niewielkie przecieki mogą być bezobjawowe lub objawiać się wyłącznie szmerem. W przypadku istotnych hemodynamicznie przecieków u maluchów może wystąpić duża męczliwość przy karmieniu, małe przyrosty masa ciała oraz skłonność do nawracających infekcji układu oddechowego. Jeśli chodzi o inne objawy, to zwracają uwagę głośny szmer skurczo-rozkurczowy (tak zwany szmer maszynowy). Najlepiej słyszalny jest on w lewej okolicy podobojczykowej. Na uwagę zasługuje też znaczna różnica pomiędzy ciśnieniem skurczowym a rozkurczowym.

U dzieci starszych PDA może się objawiać dusznością, nawracającymi infekcjami układu oddechowego, opóźnieniem rozwoju fizycznego oraz niewielkimi przyrostami masy ciała. W skrajnych przypadkach nieleczony przetrwały przewód tętniczy Botalla daje obraz nieodwracalnego nadciśnienia płucnego. Występuje narastające ograniczenie tolerancji wysiłku spowodowane dusznością i męczliwością.

Przetrwały przewód tętniczy Botalla – leczenie

Przetrwały przewód tętniczy Botalla jest wykrywany zazwyczaj w pierwszych dniach życia malucha i jest wskazaniem do jego zamknięcia. Spośród dostępnych metod leczenia PDA można wymienić:

  • Leczenie farmakologiczne – u wcześniaków z PDA podejmuje się próbę farmakologicznego zamknięcia przewodu za pomocą niesteroidowych leków przeciwzapalnych (na przykład ibuprofenu). Skuteczność takiego postępowania w tej grupie wiekowej ocenia się na około 80%.
  • Leczenie interwencyjne w pracowni hemodynamicznej – jest to leczenie z wyboru u dzieci o masie powyżej 10 kilogramów i u części maluchów o masie poniżej 10 kilogramów. Zabieg polega na wprowadzeniu do niezamkniętego przewodu drogą naczyń obwodowych specjalnych sprężynek lub implantów (zestaw Amplatza), których celem jest jego zamknięcie.
  • Leczenie operacyjne – jest to leczenie z wyboru u dzieci objawowych, o masie ciała poniżej 10 kilogramów (u bezobjawowych leczenie jest odraczane). Operacja polega na podwiązaniu przewodu, a następnie jego przecięciu.

Słowem zakończenia, nierozpoznany i nieleczony przetrwały przewód tętniczy Botalla może mieć dla malucha tragiczne konsekwencje. Współczesne metody terapii pozwalają w większości przypadków na zapobieżenie powikłaniom i całkowite zlikwidowanie przecieku krwi.

Bibliografia:
Pediatria pod redakcją Wandy Kawalec
Paracetamol, indometacyna i ibuprofen w farmakologicznym zamykaniu przetrwałego przewodu Botalla – El-Mashad A.E., El-Mahdy H., El Amrousy D., Elgendy M.
Przetrwały przewód tętniczy – Michał Wojtalik, Wojciech Mrówczyński, Janusz H. Skalski

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.