Podstawowe badania, które może zlecić lekarz rodzinny

Lekarze rodzinni i pediatrzy przyjmujący w przychodniach POZ mogą zlecać swoim pacjentom nieodpłatnie jedynie te badania, które są wyszczególnione w wykazie NFZ.

Oczywiście, mogą oni zalecić również wykonanie innych oznaczeń. Należy jednak pamiętać, iż koszt tych badań pokrywa chory z własnej kieszeni. Zatem, jakie są podstawowe badania, które może zlecić lekarz rodzinny lub pediatra w POZ?

Badania laboratoryjne w POZ – badania z krwi

Lekarz przyjmujący w POZ może zlecić swoim pacjentom większość podstawowych badań laboratoryjnych. Spośród nich można wymienić między innymi:

•  morfologia krwi z rozmazem automatycznym lub ręcznym – jest to podstawowe badanie, które stanowi fundament diagnostyki większości chorób u dzieci i dorosłych,
• OB i CRP – oznaczenia te są markerami stanu zapalnego toczącego się w organizmie,
• parametry gospodarki tarczycowej – lekarz POZ może zlecić swoim pacjentom oznaczenia stężenia FT4, FT3 oraz TSH, co pozwala na zdiagnozowanie niedoczynności lub nadczynności tego gruczołu. Dalsza diagnostyka leży w gestii endokrynologa,
• parametry gospodarki glukozowej – można tu zaliczyć glukozę na czczo,
• hemoglobinę glikowaną HbA1c, czy też test obciążenia glukozą (OGTT). Oznaczenia te pozwalają na rozpoznanie i kontrolowanie przebiegu cukrzycy typu 1 i 2,
• parametry nerkowe – można tu zaliczyć kreatyninę, mocznik, czy też kwas moczowy. Podwyższone stężenie tych parametrów może świadczyć o upośledzonej funkcji nerek,
• parametry wątrobowe – można tu zaliczyć fosfatazę alkaliczną, aminotransferazy, czy też bilirubinę. Podwyższone stężenie tych parametrów może świadczyć o uszkodzeniu lub upośledzeniu funkcji wątroby,
• parametry gospodarki żelazowej – można tu zaliczyć żelazo, całkowitą zdolność wiązania żelaza (TIBC), czy też transferrynę.

Oznaczenia te mają bardzo duże znaczenia w diagnostyce przyczyn niedokrwistości. Co warte zaznaczenia, w koszyku świadczeń POZ brak jest m.in. oznaczenia stężenia witaminy D, czy też testu w kierunku przenoszonej przez kleszcze boreliozy.

Badania laboratoryjne w POZ – badania moczu i kału

Krew nie jest jedynym materiałem biologicznym, który może podlegać badaniom. Lekarze POZ często bazują również na wynikach badań kału oraz moczu. Spośród nich można wymienić:

• badanie ogólne moczu – podobnie, jak morfologia, stanowi podstawowe oznaczenie w diagnostyce większości chorób (szczególnie układu moczowo- płciowego),
• posiew moczu – stanowi złoty standard w diagnostyce zakażeń układu
  moczowego (ZUM),
• badanie kału ogólne i na pasożyty – stanowi podstawę w diagnostyce zakażeń
  układu pokarmowego,
• posiew wymazu z gardła z antybiotykogramem – jest to bardzo pomocne badanie w diagnostyce i leczeniu, zwłaszcza powikłanej, infekcji gardła i migdałków (anginy).

Badania obrazowe w POZ

Lekarz POZ bazuje nie tylko na oznaczeniach laboratoryjnych, ale i wynikach badań obrazowych. Spośród metod dostępnych z poziomu lekarza rodzinnego można wymienić:

• spirometrię – badanie czynnościowe układu oddechowego pozwalające na rozpoznanie astmy oskrzelowej,
• gastroskopię – badanie endoskopowe górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Pozwala na ocenę błony śluzowej przełyku, żołądka i dwunastnicy oraz wykonanie inwazyjnego testu w kierunku H. pylori,

• kolonoskopię – badanie endoskopowe dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Pozwala na ocenę błony śluzowej jelita grubego,
• USG jamy brzusznej – jest podstawowym i najmniej obciążającym dla pacjenta badanie obrazowym pozwalającym na ocenę narządów jamy brzusznej,
• RTG kości – badanie to jest wskazane przy podejrzeniu złamań,
• RTG klatki piersiowej – badanie to pozwala na wykrycie zapalenia płuc,
• EKG – jest to podstawowe badanie oceniające czynność serca.

Słowem zakończenia, brak możliwości wykonania części badań w POZ nie wynika z braku dobrej woli przyjmującego w nim lekarza. Narodowy ubezpieczyciel zezwala mu bezpłatnie jedynie na bardzo ograniczoną diagnostykę. Większy zasób możliwych do
zlecenia badań mają natomiast poszczególni lekarze specjaliści pracujący w poradniach specjalistycznych.