Po czym poznać, że dziecko ma niedobory witaminy D?

Ostatnie lata przyniosły znaczny wzrost świadomości rodziców oraz lekarzy na temat roli witaminy D w prawidłowym rozwoju dzieci i młodzieży. Niestety, zwłaszcza w kulturze masowej, pojawiło się również wiele błędnych informacji o charakterze marketingowym, nakierowanych na zwiększenie sprzedaży różnego rodzaju kompleksów witamin. W jaki sposób można wiec poznać, że dziecko rzeczywiście ma niedobory witaminy D? Jakie są przyczyny tego stanu oraz jakie są aktualnie obowiązujące wskazania do oznaczenia jej stężenia w organizmie malucha?

witamina D

Przyczyny niedoboru witaminy D w populacji pediatrycznej?

W warunkach prawidłowych 90% potrzebnej organizmowi witaminy D jest syntezowane w skórze. Pozostałe 10% stanowi witamina D dostarczana wraz z dietą (tłuste ryby, żółtka jaj, pokarm matczyny, czy też mleka modyfikowane).

Zważywszy jednak na aktualne zalecenia dermatologiczne (filtry, unikanie opalania), synteza skórna jest u większości pacjentów niedostateczna. Badania pokazują, iż na przykład stosowanie filtra 8 zmniejsza skórne wytwarzanie o 95%. Co więcej, spożycie witaminy D w pokarmach jest również najczęściej niewystarczające (dieta wegańska, wegetariańska, bezrybna) do pokrycia zapotrzebowania organizmu na tę substancję.

Jeśli chodzi o inne przyczyny niedoboru witaminy D u maluchów, to można wymienić:

  • małe zapasy witaminy D u ciężarnej i wyłączne karmienie przez nią piersią – może się przyczyniać do wczesnego wystąpienia niedoboru witaminy D u noworodka,
  • celiakia (glutenozależna enteropatia),
  • alergia na pokarmy,
  • choroba Leśniowskiego-Crohna,
  • niewydolność trzustki,
  • choroby pęcherzyka i dróg żółciowych,
  • choroby wątroby,
  • leki – na przykład glikokortykosteroidy (przyjmowane na przykład w przebiegu astmy, czy też zespołu nerczycowego), leki przeciwpadaczkowe, ryfampicyna (lek stosowany w leczeniu gruźlicy).

Objawy niedoboru witaminy D w populacji pediatrycznej

Najbardziej dramatyczną w skutkach konsekwencją niedoboru witaminy D w populacji pediatrycznej jest choroba zwana krzywicą. W jej przebiegu dochodzi do zaburzenia procesu mineralizacji jeszcze niedojrzałych kości malucha oraz upośledzenia mineralizacji także chrząstek. Choroba najczęściej rozwija się u dzieci pomiędzy 3 a 18 miesiącem życia i daje następujące objawy:

  • opóźnienie rozwoju motorycznego,
  • drażliwość,
  • opóźnienie wrastania,
  • bóle kostne,
  • zmniejszenie napięcia mięśniowego – może to dawać obraz tak zwanego żabiego brzuszka,
  • częstsze występowanie różnego rodzaju infekcji,
  • pogrubienie chrząstek łączących żebra z mostkiem (tak zwany różaniec krzywiczy),
  • kolana koślawe lub szpotawe,
  • opóźnione zarastanie ciemiączek na głowie,
  • rozmiękanie kości potylicy – objaw piłki tenisowej,
  • nadmierne uwypuklenie guzów czołowych.

Rozpoznanie krzywicy stawia się na podstawie charakterystycznego obrazu klinicznego, wyników badań laboratoryjnych oraz badań obrazowych (RTG). Leczenie polega na intensywnej suplementacji witaminy D. Jej dawka lecznicza, w zależności od wieku
malucha, waha się od 1000 do nawet 10 000 jednostek na 24 godziny. Skuteczne leczenie powoduje ustąpienie objawów radiologicznych już po 2-4 tygodniach.

Zazwyczaj wyższe dawki witaminy D podaje się choremu przez 2-3 miesiące. Następnie kontynuuje się suplementację, ale w dawkach zalecanych osobom zdrowym.

Wskazania do oznaczania stężenia witaminy D oraz wartości referencyjne tego parametru

Najlepszym wskaźnikiem mówiącym o gospodarce witaminą D organizmu jest 25(OH)- D. Wskazaniami do jego oznaczenia w populacji pediatrycznej są podejrzenie krzywicy, przewlekłe stosowanie leków hamujących wchłanianie witamin, choroby zaburzające
wchłanianie tłuszczów, czy też choroby wątroby.

Co więcej, część ekspertów zaleca również oznaczenie poziomu 25(OH)-D u dzieci niskorosłych, bardzo wysokich, z upośledzonym rozwojem, czy też z wadami postawy. Wskazania te jednak nie mają potwierdzenia w badaniach naukowych.

Jeśli chodzi o graniczne poziomy witaminy D w organizmie, to dla populacji pediatrycznej kształtują się one w następujący sposób:

  • zalecenia SACN – < 25 nmol/l,
  • towarzystwo endokrynologiczne – < 75 nmol/l,
  • zalecenia IOM – < 30 nmol/l.

Za optymalne uznaje się wartości powyżej 80 nmol/l. Stężenia wyższe niż 250 nmol/l są uznawane za zbyt wysokie, a wyższe niż 375 nmo/l za toksyczne. Co warte zaznaczenia, jednym z pierwszych objawów przedawkowanie witaminy D u dzieci jest nadmierna potliwość.

Słowem zakończenia, w naszym kraju zaleca się całoroczną suplementację witaminy D u dzieci do 1 roku życia oraz kontynuowanie jej od września do kwietnia u starszych maluchów i dorosłych. Zabezpiecza to większość populacji przed niedoborami.

Bibliografia:
Prevention of Rickets and Vitamin D Deficiency in Infants, Children, and
Adolescents – Misra M., Pacaud D., Petryk A. i wsp. w imieniu Drug and
Therapeutics Committee of the Lawson Wilkins Pediatric Endocrine Society
Wiedza jako źródło cierpień. Dlaczego zalecenia dotyczące podawania witaminy D są tak różne? – dr hab. n. med. Piotr Dziechciarz, Klinika Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego
Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

  1. Katarzyna Katarzyna

    Zazwyczaj pierwszym obiawem, który powinien zwrócić nasza uwagę to nadmierna potliwosc główki np podczas snu (w momencie gdy dziecko nie powinno się spocić)… pewność co do niedoboru wit D mamy zawsze po badaniu krwi

  2. Agnieszka Agnieszka

    Nadmiar Wit D też występuje i jest szkodliwy, są dzieci, które mają też nadwrażliwość na Wit D. Najlepiej zrobić badania z krwi, choć może wyjść niski poziom Wit D, a nadwrażliwość występować.

  3. Karolina Karolina

    Wyłącznie poprzez badanie krwi. W żaden inny sposób. Tylko badanie krwi daje nam pewność że mamy niedobór tej ważnej witaminy. Pozdrawiam.