Opryszczka u dzieci – jak ją skutecznie leczyć?

Opryszczka jest schorzeniem zaliczanym do chorób zakaźnych. U jej podłoża leży infekcja wirusem HSV-1 lub HSV-2 (Herpes simplex virus – wirus opryszczki pospolitej). Szacuje się, iż typem 1 jest zakażone około 80% populacji ogólnej. Objawy, głównie pod postacią okresowo występującej opryszczki wargowej, dotyczą z kolei 60%. Zatem, czym jest opryszczka u dzieci? Jakie są jej główne postacie oraz jak wygląda jej leczenie?

Czym jest opryszczka u dzieci?

Opryszczka jest wywoływana infekcją wirusem opryszczki. W literaturze naukowej wyróżnia się dwie główne postacie tego patogenu – HSV 1 oraz HSV2. Typ 1 jest o wiele częstszy i wywołuje głównie zmiany lokalizujące się na błonach śluzowych jamy ustnej oraz spojówek. Jeśli chodzi o typ 2, to dotyczy on głównie dorosłych i wywołuje tak zwaną opryszczkę płciową.

Wirusy HSV-1 oraz HSV-2 zakażają wyłącznie ludzi (nie jest możliwe nabycie choroby od zwierząt). W przypadku typu 1 patogen przenosi się drogą kropelkową (kaszel, kichanie, mówienie) lub kontaktową (kontakt ze zmianami skórnymi). Typem 2 z kolei można się zakazić głównie drogą kontaktów seksualnych. Co warte jeszcze zaznaczenia, do infekcji wirusem HSV-1 najczęściej dochodzi we wczesnym dzieciństwie (do 2 roku życia lub już podczas porodu). Choroba następnie utrzymuje się zazwyczaj w postaci utajonej przez całe życie chorego okresowo nawracając (wirus pozostaje w stanie uśpienia w komórkach nerwowych). Czynnikami inicjującymi aktywację patogenu mogą być stres, niedożywienie, przemęczenie, wychłodzenie, przegrzanie, gorączka, czy też infekcja innymi patogenami.

Opryszczka u dzieci – objawy

Opryszczka wywołana infekcją wirusem HSV-1 może przebiegać u dzieci pod różnymi postaciami. Spośród nich można wymienić:

• opryszczkowe zapalenie jamy ustnej – jest to najczęstsza postać pierwotnego zakażenia wirusem HSV-1 u najmłodszych maluchów. Przebieg infekcji jest zazwyczaj dosyć ciężki. Choroba charakteryzuje się występowaniem licznych, pękających i przechodzących w nadżerki pęcherzyków na błonie śluzowej jamy ustnej. Zmianą na śluzówkach towarzyszą najczęściej gorączka, osłabienie, nadmierne ślinienie oraz niechęć do przyjmowania płynów i pokarmów. Nieleczona infekcja może utrzymywać się nawet do 3 tygodni,
• opryszczka wargowa – jest to najczęstsza postać opryszczki nawrotowej u dzieci i dorosłych. Choroba ma przebieg łagodny i charakteryzuje się występowaniem pojedynczych zmian pęcherzykowych w okolicach ust. Wypryskom nie towarzyszą zazwyczaj objawy ogólne,
• egzema opryszczkowa – jest to postać zakażenia opryszczkowego charakterystyczna dla niemowlaków z AZS (atypowym zapaleniem skóry). Przebieg infekcji jest ciężki, z podwyższoną temperaturą ciała i licznymi, rozsianymi zmianami pęcherzykowymi na skórze,
• opryszczkowe zapalenie spojówek oraz rogówki – nieleczona infekcja może prowadzić do znacznego upośledzenie lub utraty wzroku w wyniku zmętnienia rogówki,
• uogólnione zakażenie opryszczkowe – występuje sporadycznie i dotyczy głównie pacjentów ze znacznymi deficytami odporności. W przebiegu infekcji dochodzi do masywnego wysiewu zmian pęcherzykowych na skórze oraz błonach śluzowych. U części pacjentów wirus może również atakować ośrodkowy układ nerwowy. Objawia się to silnymi bólami głowy, gorączką, zaburzeniami świadomości i zachowania, czy też śpiączką. Opryszczkowe zapalenie mózgu i opon mózgowych wiąże się z bardzo wysoką śmiertelnością (70% przy braku leczenia).

Wrodzona opryszczka

W kontekście populacji pediatrycznej ważne jest również zwrócenie uwagi na wrodzoną infekcję wirusem HSV-2 (opryszczkę narządów płciowych). Może dochodzić do niej jeszcze w okresie życia płodowego lub podczas porodu. Infekcja in utero (w trakcie życia płodowego w macicy) charakteryzuje się wysoką śmiertelnością dochodzącą nawet do 50%. U blisko połowy maluchów żywo urodzonych, które przeszły infekcję wewnątrzmaciczną obserwuje się z kolei liczne powikłania neurologiczne i zapalenie siatkówki.

Szansa na przeniesienie wirusa podczas porodu drogą naturalną wynosi około 40%. Przebieg takiego zakażenia może być bardzo zróżnicowany – od rozsianych zmian pęcherzykowych po zapalenie wątroby, czy też mózgu. Zważywszy na wysokie ryzyko przeniesienia wirusa opryszczka narządów płciowych u matki jest wskazaniem do cięcia cesarskiego. Co więcej, zalecane jest również podanie ciężarnej i noworodkowi leków przeciwwirusowych (leczenie u przyszłej mamy rozpoczyna się na około 4 tygodnie przed porodem).

Opryszczka u dzieci – leczenie

Opryszczkę u dzieci można leczyć miejscowo lub ogólnie lekami przeciwwirusowymi (acyklowirem). Droga podania jest zależna od stanu pacjenta i rodzaju infekcji. Stosowanie antybiotyków jest niewskazane. Wyjątek stanowią koinfekcje bakteryjne. Terapia przeciwwirusowa jest prowadzone do momentu ustąpienia zmian pęcherzykowych i poprawy stanu pacjenta. Co warte zaznaczenia, w większości przypadków nie udaje się w pełni wyeliminować wirusa – objawy, zwłaszcza skórne, mogą okresowo nawracać.

Słowem zakończenia, opryszczka jest bardzo rozpowszechnioną i często bagatelizowaną infekcją wirusową. U części maluchów może mieć ona ciężki przebieg i prowadzić do zgonu lub znacznej niepełnosprawności.

Bibliografia:
Choroby skóry pod redakcją Stefanii Jabłońskiej i Tadeusza Chorzelskiego
Opryszczka u dzieci – prof. dr hab. n. med. Bogumiła Milewska-Bobula, dr med. Bożena Lipka