Nieprawidłowe raczkowanie i co dalej?

Rozwój motoryczny dziecka, choć rozpoczyna się już tak naprawdę w łonie matki od wszelkiego rodzaju kopniaków, obrotów czy zmian pozycji, to jednak dopiero po narodzinach maluszka możemy go w pełni obserwować i analizować. Jest to niezwykle ważne, ponieważ prawidłowa motoryka jest jedną z podstawowych umiejętności, a jej zaburzenia mogą świadczyć o wadach i chorobach związanych z narządem ruchu lub układem nerwowym. W związku z tym, aby pomóc rodzicom zmierzyć się z tym trudnym tematem dotyczącym rozwoju ich pociech, zajmiemy się dziś jednym z etapów nauki prawidłowych procesów ruchowych – raczkowaniem.

Jak powinno wyglądać prawidłowe raczkowanie?

Raczkowanie definiuje się jako ruch polegający na poruszaniu się maluszka na wyprostowanych kończynach górnych i kolanach. Zwykle odbywa się to w naprzemiennie skoordynowany sposób, czyli lewa nóżka współpracuje z prawą rączką, a lewa rączka z prawą nóżką. Początkowo koordynacja ta jednak może być trudno zauważalna przez rodziców z uwagi na to, że w początkowych etapach rozwoju maluch raczkuje jeszcze dosyć niepewnie.

Terminu raczkowanie nie należy mylić z pełzaniem, czyli ruchem do przodu wykonywanym przy pomocy wszystkich kończyn, z tułowiem leżącym na podłożu, oraz z tak zwanym „pełzanie jak foka” (czasem spotykanym w literaturze) – sposób wykonywania ruchu jest podobny jak przy pełzaniu, jednak tutaj uzależniony jest w głównej mierze od pracy kończyn górnych, z nikłym udziałem kończyn dolnych. Pełzanie i „pełzanie jak foka” są etapami osiąganymi przez dziecko w trakcie nauki raczkowania, jednak nigdy nie należy uważać ich za ostateczne prawidłowe raczkowanie.

nieprawidłowe raczkowanie

Jak wygląda rozwój raczkowania?

Raczkowanie jest procesem ruchowym, który rozwija się wieloetapowo. Zwykle rozpoczyna się ono około 8 miesiąca życia, kiedy to niemowlę zaczyna obracać się wokół własnej osi i podejmuje próby ruchu w miejscu oraz pełzania do przodu. W kolejnym miesiącu życia maluch przesuwa się do przodu ruchem pełzającym, z pomocą wszystkich kończyn. Nóżki są na tym etapie jeszcze lekko wyprostowane, a sam ruch może być wykonywany początkowo z przewagą jednej ze stron ciała (sytuacja ta trwa jednak dość krótko). Jeśli chodzi o dalsze etapy rozwoju, dziecko raczkuje w sposób nieskoordynowany, kołysząc się na rączkach i kolanach zwykle już pod koniec 9 miesiąca życia. W 11 miesiącu natomiast niemowlak opanowuje raczkowanie w koordynacji skrzyżnej (lewa ręka-prawa noga i odwrotnie) i na tym etapie rozwoju zazwyczaj robi to też chętnie i pewnie.

Nieprawidłowe raczkowanie – co powinno zaniepokoić rodzica?

Pierwszą kwestią do ustalenia w przypadku podejrzenia nieprawidłowego raczkowania jest kryterium czasu. Jak już wspominaliśmy, zwykle maluchy rozpoczynają naukę raczkowania w wieku około 8 miesięcy, a prawidłowo raczkują mniej więcej w 10 miesiącu swojego życia. Jeśli więc po upływie 10-11 miesięcy od narodzin dziecko nie wykazuje żadnej chęci do nauki raczkowania (na przykład nie próbuje podjąć jakiegokolwiek ruchu, nie pełza), to wymaga to konsultacji specjalisty. Trzeba jednak pamiętać, że w przypadku wcześniaków (z uwagi na wiek skorygowany) pierwsze próby raczkowania mogą zacząć się nieco później, dlatego w takich przypadkach można przyjąć postawę czujnej obserwacji.

Nieprawidłowości w przebiegu raczkowania mogą dotyczyć również wykonywanych ruchów lub ich braku. Jak już pisaliśmy wcześniej, raczkowanie jest typem ruchu, w którym dziecko porusza się na kolanach z pomocą wyprostowanych kończyn górnych. Jeśli więc maluch pomimo upływu odpowiedniego czasu porusza się „jak foka”, używa do ruchu tylko jednej połowy ciała, lub powłóczy jedną z kończyn to znak, że wskazana jest pilna konsultacja lekarska.

O czym może świadczyć nieprawidłowe raczkowanie?

Nieprawidłowe raczkowanie może mieć wiele przyczyn, jednak zwykle związane są one z nieprawidłowościami układu kostno-stawowego, mięśniowego czy też nerwowego. Zmiany w układzie kostno stawowym mogą ograniczać ruchy dziecka lub sprawiać mu ból w związku z czym może raczkować niechętnie, lub w próbować robić to w innych pozycjach (na przykład z wyprostowaną jedną nóżką czy podpierając się tylko jedną rączką lub na jednym kolanie). Nieprawidłowe napięcie mięśniowe może powodować trudności w poruszaniu kończynami, utrzymywaniu na nich ciężaru ciała, a także ich zginaniu i prostowaniu. Wady układu nerwowego natomiast (na przykład związane z przewodnictwem nerwowo-mięśniowym) mogą uniemożliwiać poruszanie kończynami, powodować męczliwość, a także zaburzenia równowagi.

Bez względu jednak na przyczynę, nieprawidłowego raczkowania wymaga jak najszybszej konsultacji lekarskiej (początkowo wskazania jest wizyta u lekarza rodzinnego lub pediatry). Co więcej, w części przypadków niezbędne jest przeprowadzenie odpowiedniej diagnostyki i konsultacji neurologicznej, ortopedycznej oraz fizjoterapeutycznej. Po ustaleniu diagnozy należy podjąć decyzję dotyczącą leczenia oraz rehabilitacji maluszka, tak, aby w największym możliwym stopniu móc zniwelować ograniczenia sprawnościowe i nadać dalszemu rozwojowi motorycznemu właściwy tor.

Podsumowując, raczkowanie jest jednym z etapów prawidłowego rozwoju motorycznego niemowlaka, a jego nieprawidłowości mogą być związane z wadami kostno-stawowymi, mięśniowymi i nerwowymi, w związku z czym wymagają szybkiej konsultacji specjalistycznej i wdrożenia odpowiedniej terapii. Takie działania, jeśli zostaną podjęte w odpowiednio szybkim czasie, w niektórych przypadkach mogą pomóc zniwelować istniejące nieprawidłowości i dać maluchowi możliwość nadrobienia powstałych z ich powodu zaległości w rozwoju motorycznym.

Bibliografia:
Dobrzańska A., Ryżko J.: Pediatria. Podręcznik do Państwowego Egzaminu Lekarskiego i egzaminu specjalizacyjnego. Elsevier. Urban & Partner 2010
Hellbrüger T., Lajosi F., Menara D. i wsp.: Postępy Pediatrii Społecznej. Monachijska Funkcjonalna Diagnostyka Rozwojowa. Pierwszy rok życia. Wydawnictwo Kraków 1994

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.