Niepłodność męska – najczęstsze przyczyny

Temat niepłodności w wielu środowiskach jest dość często z różnych powodów marginalizowany, choć z pewnością być nie powinien. Wiele par pragnących doczekać się wyczekiwanego biologicznego potomka, których to dotyczy, nie chce o nim mówić albo nie potrafi przyznać się do tego przed sobą lub przed partnerem. Warto jednak zmierzyć się z problemem niepłodności, rozpocząć odpowiednią diagnostykę i sprawdzić, jakie są możliwości pokonania przeszkody w zostaniu rodzicami. Aby zachęcić do tego naszych czytelników, pochylimy się dziś nad najczęstszą przyczyną niepowodzeń w zakresie prokreacji, jaką jest niepłodność męska.

Niepłodność męska

Choć zazwyczaj mężczyznom bardzo trudno jest to zaakceptować, to właśnie czynnik męski jest w głównej mierze przyczyną niepłodności, stanowiąc aż 40% jej przyczyn, zaraz za nim znajdują się czynniki hormonalne (25-30%), podczas gdy czynniki matczyne to zaledwie 5-8%.

Niepłodność męska spowodowana jest zwykle dwiema podstawowymi przyczynami: niemożnością odbycia stosunku płciowego (niemożność spółkowania) i/lub niemożnością dokonania zapłodnienia.
Dobrą informacją jest natomiast fakt, że spora część przyczyn niepłodności męskiej może być jedynie stanem przejściowym, a co za tym idzie, dzięki odpowiedniej terapii może zostać wyleczona.

niepłodność męska

Przyczyny niepłodności męskiej

Niepłodność męska spowodowana jest zwykle dwiema podstawowymi przyczynami: niemożnością odbycia stosunku płciowego (niemożność spółkowania) i/lub niemożnością dokonania zapłodnienia. Pierwsza przyczyna, wiążąca się z niemożnością odbycia stosunku płciowego może mieć podłoże anatomiczne (np. wady rozwojowe takie jak spodziectwo, wierzchniactwo, krótkie wędzidełko napletka czy stwardnienie włókniste prącia), zaburzeń hormonalnych, chorób dotyczących układu nerwowego albo zaburzeń psychicznych. Te ostatnie mogą być następstwem jakiegoś urazu psychicznego i objawiać się awersją do kontaktów seksualnych, zaburzeniami popędu płciowego, zaburzeniami wzwodu czy przedwczesnym wytryskiem.

Niemożność zapłodnienia związana jest natomiast w dużej mierze z zaburzeniami dotyczącymi transportu nasienia oraz funkcji jąder dotyczących zarówno produkcji nasienia, jak i czynności hormonalnej. Dość częstą przyczyną okazują się być tutaj zmiany w postaci żylaków powrózka nasiennego (varicocele), występujące prawie zawsze po stronie lewej. Żylakowato zmienione sploty naczyniowe zaburzają transport nasienia oraz powodują uszkodzenia błony i jądra komórkowego znajdujących się w nim plemników, co skutkuje obniżeniem płodności. Dzieje się to także w przypadku wnętrostwa i wrodzonego braku najądrzy i nasieniowodów.

Niektóre choroby, jak np. leukocytospermia, wodniak jądra czy zapalenie gruczołu krokowego i pęcherzyków nasiennych mogą też wpłynąć niekorzystnie na samą jakość spermy i w ten sposób generować problemy z płodnością. Za niektóre przypadki niepłodności u mężczyzn odpowiada także niedobór prostaglandyn, czyli hormonów będących pochodnymi kwasu arachidonowego. Znajdują się one w dużej ilości w nasieniu, ułatwiając i przyspieszając dotarcie plemników do uwolnionej do jajowodu komórki jajowej. Równie ważną rolę dotyczącą płodności odgrywają one w organizmie kobiet, gdzie odpowiadają m.in. za skurcze macicy i jajowodów w procesie reprodukcji oraz przy porodzie.

Przyczyn niepłodności spowodowanej czynnikiem męskim jest o wiele więcej, a wśród nich można wymienić również przewlekły stres, leki, przegrzewanie jąder, czy zbyt ciasne ubrania. Z tego też powodu diagnostyka w tym kierunku powinna obejmować dokładne badania oraz szczery i rzetelnie zebrany wywiad.

Diagnostyka niepłodności męskiej

Rozpoznanie czynnika męskiego w niepłodności opiera się na:

  • badaniu andrologicznym – polega ono na ocenie budowy ciała, rozwoju i budowy narządów płciowych (prącie, jądra, moszna, najądrza, nasieniowody, gruczoł krokowy), stanu owłosienia płciowego
  • badaniu nasienia – badanie przeprowadzane jest po 4-5 dniowej wstrzemięźliwości seksualnej od jakichkolwiek stosunków seksualnych. Badany w ciągu 3 ostatnich miesięcy poprzedzających pobranie nasienia nie powinien przechodzić żadnych chorób oraz nie przyjmować leków. Ocenie podlegają takie parametry nasienia jak: objętość, zabarwienie, pH, stężenie fruktozy, czas upłynnienia, liczba plemników w 1ml ejakulatu, odsetek plemników żywych, odsetek plemników prawidłowych, odsetek plemników ruchomych wraz z podziałem na rodzaj ruchu, odsetek plemników wiążących cząsteczki lateksu, liczba krwinek białych w 1 ml ejakulatu.

Na podstawie zebranego wywiadu i wykonanych badań można wysnuć wnioski co do rzeczywistego istnienia męskiego czynnika niepłodności oraz jego prawdopodobnych przyczyn. Diagnostyką i leczeniem niepłodności męskiej zajmuje się dział medycyny zwany andrologią, będącą specjalnością interdyscyplinarną, łączącą takie specjalizacje jak urologia, ginekologia, interna, endokrynologia czy seksuologia.

Leczenie niepłodności męskiej

Całkowita bezpłodność, czyli nieodwracalna niezdolność do posiadania biologicznego potomstwa występuje stosunkowo rzadko, dlatego też dobrze przeprowadzona, rzetelna diagnostyka jest kluczem do sukcesu właściwego leczenia niepłodności.

Sposób leczenia czynnika męskiego niepłodności zależy od jego przyczyny – jeśli leży ona w zaburzeniach psychicznych to wskazana jest wizyta u psychiatry i psychologa, gdy ma podłoże anatomiczne, wtedy konieczna będzie konsultacja urologiczna, kiedy dotyczy zaburzeń hormonalnych, wtedy zajmie się tym lekarz endokrynolog.

Niekiedy powody niepłodności związane są też po prostu ze złymi nawykami, stylem życia czy przyjmowanymi lekami, a wtedy zmiana nawyków czy odstawienie leków będzie wystarczającym działaniem poprawiającym płodność mężczyzny. W niektórych jednak przypadkach jedyną szansą leczenia są techniki wspomaganego rozrodu, ale należy pamiętać, że aby poznać przyczyny i możliwości leczenia niepłodności trzeba stawić czoło nieznanej diagnozie i rozpocząć diagnostykę, dzięki czemu być może marzenie o byciu rodzicem będzie miało szansę w końcu się ziścić.

Jeśli starając się o dziecko, po 12 miesiącach regularnego współżycia 3-4 razy w tygodniu bez użycia żadnych metod antykoncepcyjnych, nie doszło do poczęcia, warto zgłosić się z tym problemem do specjalisty. Decyzja ta może być niezwykle trudna dla obu partnerów, ale warto pamiętać, że odpowiednia diagnostyka umożliwi poznanie przyczyny oraz ewentualne wdrożenie leczenia, i może dać nadzieję na szczęśliwe zakończenie i doczekanie upragnionego potomka.

Patofizjologia. Podręcznik dla studentów medycyny. TOM 1 i 2 Redakcja: Sławomir Maśliński, Jan Ryżewski
Urologia. Podręcznik dla studentów medycyny. Redakcja: Andrzej Borkowski
Vivas-Acevedo G, Lozano-Hernández R, Camejo MI. Varicocele decreases epididymal neutral α-glucosidase and is associated with alteration of nuclear DNA and plasma membrane in spermatozoa. BJU Int. 2014 Apr;113(4):642-9

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Nina, studentka ostatniego roku kierunku lekarskiego, szczególnie zainteresowana tematyką onkologii, badań obrazowych oraz radiologii pediatrycznej. Pisaniem artykułów o tematyce medycznej zajmuję się, aby poszerzać wiedzę i świadomość pacjentów dotyczącą chorób, z którymi mogą się kiedyś zmierzyć lub też właśnie z nimi walczą, ponieważ wierzę, że największe efekty przynosi terapia oparta na partnerstwie. Wyedukowany pacjent lepiej potrafi dbać o swoje zdrowie oraz często dzięki odpowiedniej wiedzy zgłasza się do lekarza już na wczesnym etapie choroby.Wtedy też lepiej rozumie on samą istotę choroby, a dzięki wzajemnej współpracy lekarz i pacjent wspólnie mogą opracować najlepszy plan działania, gdyż właśnie taka relacja przynosi zwykle najlepsze efekty.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.