Niedoczynność tarczycy w ciąży. Rozpoznanie i leczenie

Niedoczynność tarczycy jest najczęściej stwierdzanym zaburzeniem dotyczącym funkcji hormonalnej tarczycy i dotyczy ok. 5% kobiet oraz 1% mężczyzn w społeczeństwie polskim. Ryzyko zachorowania wzrasta co prawda z wiekiem, jednak chorują na nią także coraz częściej
ludzie młodzi, a także dzieci. Nie omija ona również ciężarnych – szacuje się, że na jawną niedoczynność tarczycy w ciąży cierpi około 0,5% przyszłych mam. Natomiast postać utajona (subkliniczna), która poprzedza rozwój postaci jawnej, dotyka 2-3% kobiet w ciąży. Zatem, co
każda starająca się o dziecko oraz ciężarna kobieta powinna wiedzieć o niedoczynności tarczycy?

Czym jest niedoczynność tarczycy i co ją powoduje?

Niedoczynność tarczycy jest chorobą, w przebiegu której gruczoł tarczowy produkuje zbyt małą ilość hormonów potrzebnych organizmowi do właściwego funkcjonowania. Produkuje on i uwalnia dwa ważne hormony T3 – trijodotyroninę oraz T4 – tyroksynę, które wpływają na funkcje metaboliczne ustroju oraz wytwarzanie ciepła (termogenezę).

Synteza hormonów przez tarczycę kontrolowana i stymulowana jest odgórnie przez inny gruczoł – położoną w rejonie czaszki przysadkę mózgową. Produkowany przez nią hormon tyreotropowy (TSH) pobudza komórki tarczycy do syntezy i uwalniania do organizmu T3 i T4.

Ponieważ przysadka i tarczyca ściśle ze sobą współpracują, to ich uwolnienie, na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego, hamuje przysadkę do dalszego pobudzania do pracy gruczołu tarczowego. Niedoczynność tarczycy może mieć różne przyczyny, jednak u kobiet w ciąży najczęstszą diagnozowaną jednostką jest choroba Hashimoto, zwana inaczej przewlekłym autoimmunologicznym (limfocytowym) zapaleniem tarczycy.

niedoczynność tarczycy w ciąży

Inne przyczyny niedoczynności to m.in. stan po leczeniu jodem promieniotwórczym oraz stan po zabiegu operacyjnego usunięcia
tarczycy (np. z powodu nowotworu).

Bardzo ważną informacją dla przyszłych mam jest fakt, że nieleczona niedoczynność tarczycy może być zagrożeniem zarówno dla ciężarnej, jak i dla rozwijającego się w jej łonie płodu. Dlatego też po wystąpieniu jakichkolwiek objawów lub przy nieprawidłowych wynikach badań
laboratoryjnych musi zostać jak najszybciej rozpoznana i właściwie leczona zarówno w ciąży, jak i już przed nią.

Objawy niedoczynności tarczycy w ciąży

Do najbardziej typowych objawów niedoczynności tarczycy należy wzrost masy ciała, uczucie zimna, zaparcia. Poza tym: suchość skóry, zaburzenia koncentracji, senność, osłabienie, drażliwość i pogorszenie nastroju.

Jak można zauważyć, wiele z tych objawów występuje również w przebiegu fizjologicznej ciąży u całkowicie zdrowych kobiet. Dlatego też w przypadku rozpoznawaniu niedoczynności tarczycy w ciąży główną rolę odgrywają wyniki badań laboratoryjnych. Wczesne rozpoznanie i leczenie tego schorzenia u ciężarnych jest istotne dla właściwego przebiegu ciąży. Gdyż zarówno jawna, jak i utajona niedoczynność tarczycy może doprowadzić do powstania takich powikłań jak np. stan przedrzucawkowy, przedwczesne oddzielenie łożyska czy poród przedwczesny.

Oprócz zdrowia matki, nieleczona niedoczynność tarczycy ma bardzo niekorzystny wpływ na prawidłowy rozwój zarówno płodu, jak i noworodka. Przez pierwsze 10-12 tygodni rozwoju płodu jego tarczyca nie jest jeszcze zdolna do produkcji hormonów. Dlatego te niezbędne do właściwego funkcjonowania wzrastającego organizmu elementy może pozyskiwać początkowo jedynie od matki. Z czasem, stopniowo zwiększa się produkcja hormonów tarczycy u płodu. Mimo tego w okresie życia wewnątrzmacicznego, korzysta on prawie całkowicie jedynie z hormonów matki.

Odpowiednio leczona niedoczynność tarczycy w okresie ciąży zapewnia dziecku optymalne warunki do rozwoju. Dzięki czemu u tych noworodków nie stwierdza się po urodzeniu żadnych zaburzeń rozwojowych.

Diagnostyka niedoczynności gruczołu tarczowego

Diagnostyka niedoczynności gruczołu tarczowego odbywa się przy pomocy badań hormonalnych z krwi. Wyniki tych badań mogą jednak niekiedy przysparzać problemów w ich interpretacji. Przyczyną są zmiany hormonalne, które dokonują się w organizmie kobiety w trakcie trwania ciąży. Z tego powodu normy dla hormonów oznaczanych u ciężarnych różnią się nie tylko w stosunku do nieciężarnych.Są inne w zależności od aktualnego trymestru.

Pierwszym badaniem, które pozwoli na wstępną ocenę czynności gruczołu tarczowego, jest badanie TSH. Podwyższony wynik świadczy o tym, że najprawdopodobniej przysadka produkuje dużo TSH, aby pobudzić tarczycę, która produkuje zbyt mało hormonów. W takim przypadku konieczne jest zbadanie stężenia wolnej tyroksyny (fT4), która będąc w normie, przy podwyższonym stężeniu TSH sugeruje utajoną niedoczynność tarczycy, natomiast obniżona świadczy o postaci jawnej.

Kolejnym krokiem po rozpoznaniu niedoczynności gruczołu tarczowego jest pogłębienie diagnostyki w celu znalezienia jej przyczyn. W tym celu wykonuje się zwykle badanie USG tarczycy, w którym ocenia się wielkość i echogeniczność tarczycy oraz oznaczenie stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy krwi, gdzie szczególne znaczenie mają przeciwciała przeciw tyreoperoksydazie (anty-TPO) oraz przeciwko tyreogloulinie (anty-TG).

Leczenie niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy w ciąży powinna zostać przez lekarza wyrównana jak najszybciej od postawienia diagnozy. Przed rozpoczęciem leczenia należy poinformować specjalistę o wszystkich zażywanych lekach oraz suplementów. Gdyż niektóre z nich nie mogą być przyjmowane w trakcie takiej terapii (np. preparaty żelaza).

Leczenie omawianego przez nas schorzenia polega na suplementacji brakujących hormonów tarczycy. Lekiem stosowanym w tym
celu jest lewotyroksyna – syntetyczny odpowiednik hormonu wytwarzanego w tarczycy o takim samym działaniu. Preparat ten należy przyjmować na czczo, 30-60 min przed posiłkiem, najlepiej zawsze o tej samej porze, regularnie. Warto też zaznaczyć, że przyjmowanie preparatu lewotyroksyny nie stanowi przeciwwskazania do karmienia piersią.

Kontrola skuteczności takiego leczenia prowadzona jest poprzez okresową ocenę stężenia TSH w surowicy krwi, które to zwykle normalizuje się po upływie kilku tygodni. U ciężarnych chorujących na niedoczynność tarczycy kontrolne badania odbywają się zwykle co około 4-6 tygodni. Może zdarzyć się tak, że otrzymane wyniki zobligują lekarza do zmiany dawki leku, jednak nie powinno być to powodem do niepokoju.

Dla większości pacjentów z niedoczynnością tarczycy wiąże się to najczęściej z leczeniem tyroksyną oraz okresową kontrolą TSH przez całe życie. Terapia ta nie jest jednak dla chorego zwykle zbyt kłopotliwa, a jej efekty są naprawdę zadowalające. U osób chorych na
autoimmunologiczne zapalenia tarczycy np. choroba Hashimoto, choroba Gravesa i Basedowa, które są chorobami uwarunkowanymi genetycznie, występuje zwiększone ryzyko zachorowalności na inną chorobę z kręgu schorzeń autoimmunologicznych (np. celiakię lub
choroby tkanki łącznej).

Bibliografia:

Położnictwo i ginekologia Tom 1 red: prof. dr hab. n. med G. H. Bręborowicz
Choroby wewnętrzne. Podręcznik akademicki. Tom 1-2 Redakcja: Franciszek Kokot
Interna Szczeklika – Podręcznik chorób wewnętrznych 2018

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Nina, studentka ostatniego roku kierunku lekarskiego, szczególnie zainteresowana tematyką onkologii, badań obrazowych oraz radiologii pediatrycznej. Pisaniem artykułów o tematyce medycznej zajmuję się, aby poszerzać wiedzę i świadomość pacjentów dotyczącą chorób, z którymi mogą się kiedyś zmierzyć lub też właśnie z nimi walczą, ponieważ wierzę, że największe efekty przynosi terapia oparta na partnerstwie. Wyedukowany pacjent lepiej potrafi dbać o swoje zdrowie oraz często dzięki odpowiedniej wiedzy zgłasza się do lekarza już na wczesnym etapie choroby.Wtedy też lepiej rozumie on samą istotę choroby, a dzięki wzajemnej współpracy lekarz i pacjent wspólnie mogą opracować najlepszy plan działania, gdyż właśnie taka relacja przynosi zwykle najlepsze efekty.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.