Mutyzm – czym się objawia i jak go leczyć?

Mutyzm jest objawem psychiatrycznym zaliczanym do zaburzeń toku myślenia. Polega on na całkowitym braku kontaktu werbalnego, pomimo nieuszkodzonych struktur odpowiedzialnych za mowę. W przypadku pacjentów pediatrycznych najczęściej spotyka się tak zwany mutyzm wybiórczy (selektywny), który polega na braku komunikacji słownej jedynie w wybranych sytuacjach. Szacuje się, iż zaburzenie to występuje u około 0,71% dzieci w wieku szkolnym, ale rzeczywista liczba pacjentów może być niedoszacowana. W części przypadków mutyzm bywa mylony ze skrajną nieśmiałością. Zatem, na czym dokładnie polega mutyzm wybiórczy oraz jak się go diagnozuje i leczy?

Czym jest mutyzm wybiórczy?

Mutyzm wybiórczy jest zaburzeniem lękowym. Polega on na tym, iż pacjent najczęściej sprawnie porozumiewający się w domu nie komunikuje się werbalnie w sytuacjach społecznych (na przykład w szkole, przedszkolu, czy też sklepie). Podłożem milczenia jest bardzo silny lęk, którego dziecko nie jest w stanie samodzielnie zwalczyć. Mutyzm rozpoczyna się zazwyczaj u maluchów pomiędzy 3 a 5 rokiem życia. Niemniej jednak diagnoza jest stawiana często dopiero w momencie, gdy dziecko rozpoczyna już naukę w szkole podstawowej.

Większość maluchów z mutyzmem selektywnym pozostaje w normie intelektualnej i nie ma problemów dydaktycznych. Nie można zapominać jednak, iż ciągły lęk przed komunikacją z osobami spoza zaufanego grona sprawia, iż dzieci te zazwyczaj nie są w stanie wykorzystać w pełni swojego potencjału. Co więcej, mutyzm w istotny sposób zaburza ich funkcjonowanie społeczne oraz sferę emocjonalną. To z kolei może indukować także inne zaburzenia. Spośród nich można wymienić:

  • Dwoistość zachowania – dziecko w sytuacjach społecznych sprawia wrażenie bardzo cichego, grzecznego i spokojnego. W sytuacjach domowych z kolei przejawia za to często agresje oraz brak posłuszeństwa.
  • Zaburzenia i opóźnienie rozwoju mowy i języka – nieprawidłowości te występują u około 30 do 65% dzieci z mutyzmem wybiórczym i są w różnym stopniu nasilone. Zazwyczaj przyjmują one postać zaburzeń artykulacji.
  • Zaburzenia małej i dużej motoryki – różnego rodzaju deficyty koordynacji ruchowej występują u dzieci z mutyzmem z częstością od 18 do 65%. Co więcej, zaburzenia te są pogłębiane przez częsty brak uczestnictwa owych maluchów w zabawach i grach ruchowych z rówieśnikami.
  • Trudności z wypróżnianiem (zaparcia) i oddawaniem moczu – szacuje się, iż 4 do 42% dzieci z mutyzmem cierpi na mimowolne oddawanie moczu.

mutyzm

Mutyzm wybiórczy – diagnostyka

Pierwsze sygnały o możliwym występowaniu mutyzmu selektywnego u dziecka trafiają do rodziców od nauczycieli. Należy jednak pamiętać, iż formalna diagnoza może być postawiona jedynie przez lekarza psychiatrę dziecięcego po spełnieniu przez malucha określonych kryteriów. Cały proces diagnostyczny mogą znacznie uprościć opinia wydana przez szkołę lub przedszkole, zaświadczenie psychologa, logopedy, czy też pedagoga oraz nagranie luźnej zabawy malucha. To ostatnie pozwala ocenić lekarzowi, czy mutyzm jest faktycznie selektywny i wynika z lęku w sytuacjach społecznych.

Wizyta u lekarza psychiatry jest bardzo ważna, gdyż pozwala na uzyskanie zaświadczenia o występowaniu u malucha mutyzmu, a często także niepełnosprawności. Dokumenty te z kolei są niezbędne do objęcia dziecka kształceniem specjalnym (indywidualnym programie edukacyjno – terapeutycznym) oraz wczesnym wsparciem rozwoju (włączenie do programu WWR wymaga orzeczenia o niepełnosprawności).

Mutyzm wybiórczy – terapia

Nie ma jednej uniwersalnej metody terapeutycznej dla dzieci z mutyzmem wybiórczym. Działania powinny być dobieranie indywidualnie w zależności od potrzeb konkretnego malucha. Co więcej, sama terapia powinna być w głównej mierze prowadzona w miejscu występowania problemu (najczęściej w szkole lub przedszkolu). Podstawą sukcesu terapeutycznego jest współpraca pomiędzy placówką edukacyjną i reprezentującym ją koordynatorem, rodzicami oraz dzieckiem.

Jeśli chodzi o konkretne techniki terapeutyczne, to można wymienić między innymi:

  • Metodę małych kroków – polega ona na tym, iż dziecko rozmawia z zaufaną osobą i stopniowo uczy się włączać do konwersacji osobę spoza tego grona.
  • Metoda od chóru do solo – polega ona tym, iż dziecko jest angażowane w aktywności werbalne w stopniowo zmniejszającej się grupie.
  • Metoda trójkąta – polega ona na pracy w grupie 3 osób (dziecka chorego, zdrowe oraz koordynatora) i składa się kilku faz. Pierwsza polega na kontakcie koordynatora ze zdrowym maluchem. Druga obejmuje kontakt opiekuna z obojgiem dzieci. Ostatnia, polega na rozmowie pomiędzy maluchem zdrowym i chorym.

Słowem zakończenia, mutyzm wybiórczy nie jest skrajną formą nieśmiałości i dzieci z niego nie wyrastają. Z tego też względu, brak postawienia wczesnej diagnozy i wdrożenia odpowiedniej terapii może negatywnie wpływać na całe przyszłe życia malucha.

Bibliografia:
Psychiatria pod redakcją Marka Jaremy.
Mutyzm wybiórczy, gdy lęk nie pozwala mówić – Psychologia w praktyce, Barbara Ołdakowska-Żyłka , Katarzyna Grąbczewska-Różycka.
Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

  1. Monika Monika

    Panie Kamilu, zainteresowały mnie dane, dotyczące poziom zaburzeń dużej i małej motoryki – niestety nie podał Pan źródła. Będę wdzięczna za podanie, może być na @.
    Pozdrawiam