Mowa trzylatka – czy Twoje dziecko dużo mówi?

Rodzice często martwią się, że mowa ich dzieci jest niedostatecznie rozwinięta w stosunku do wieku. Lęki te są zazwyczaj dodatkowo potęgowane przez porównywanie maluchów między sobą. Jak zatem powinna wyglądać mowa trzylatka oraz co może być przyczyną opóźnionego jej rozwoju?

Etapy rozwoju mowy – pierwszy rok życia dziecka

Dziecko pierwsze dźwięki wydaje już w ciągu kilku chwil po urodzeniu. Kolejne miesiące i lata są związane z dynamicznym procesem kształtowania umiejętności mowy. Jakie są jego poszczególne etapy?

1 rok życia dziecka to okres melodii, sygnału, apelu. W pierwszych dniach i tygodniach życia maluch posługuje się głównie krzykiem oraz płaczem. Około 2-3 miesiąca życia zaczyna zazwyczaj w sposób spontaniczny głużyć (wydawać dźwięki takie jak na przykład gli, kii, bla). Kolejne miesiące (6-12 miesiąc życia) są okresem gaworzenia, czyli wymawiania sylab, które nie mają jeszcze konkretnego znaczenia (na przykład ma-ma, ta-ta, ba-ba). Koniec pierwszego roku życia jest czasem, kiedy maluch w sposób zamierzony wypowiada już swoje pierwsze słowa (na przykład mama, tata, da). Mowa w tym wieku jest wykorzystywana wyłącznie w celu zwrócenia na siebie uwagi.

Mowa dwulatka

2 rok życia dziecka to okres wyrazu. W tym wieku maluchy mają już opanowaną wymowę samogłosek oraz większości spółgłosek. Co więcej, zaczynają coraz sprawniej wypowiadać pojedyncze wyrazy, które próbują łączyć nawet w tak zwane pseudozdania (na przykład baba da). Dla mowy dwulatków charakterystyczne jest również wymawianie tylko pierwszych sylab lub końcówek słów – na przykład ampa (lampa), ała (dała). Częste w tym wieku jest również wykorzystywanie wyrazów dźwiękonaśladowczych (między innymi hau-hau zamiast pies). Dwulatek wykorzystuje mowę w celu zwrócenia na siebie uwagi, ale i artykułowania swoich potrzeb.

mowa trzylatka

Mowa trzylatka

3 rok życia dziecka to okres zdania. W tym wieku zasób słów malucha sięga już około 800-1500 wyrazów i obejmuje różne części mowy. Dziecko buduje coraz bardziej złożone zdania (składające się z 3 do 4 wyrazów) oraz zaczyna zadawać coraz więcej pytań. Sam rozwój mowy staje się z dnia na dzień coraz bardziej dynamiczny i towarzyszy mu coraz większa umiejętność rozumienia otaczającego świata. Wbrew obiegowej opinii, nieprawidłowe wypowiadanie niektórych słów w tym wieku jest całkowicie prawidłowe i nie powinno wzbudzać niepokoju rodziców.

Dalszy rozwój mowy

W kolejnych latach życia dziecko powiększa swój zasób słów, poprawia ich wymowę oraz buduje coraz bardziej złożone zdania. Około 4 roku życia maluchy zaczynają już świadomie żartować, a około 5 zaczynają wykorzystywać czas przeszły i opowiadać dłuższe historie.

Prawidłowo rozwinięte sześciolatki, co do zasady, mają mowę rozwiniętą na poziomie osób dorosłych.

Oczywiście, nie u wszystkich dzieci rozwój mowy przebiega w ten sam sposób i z tą samą dynamiką. Bardzo dużo zależy od indywidualnych cech danego malucha i ilości czasu poświęconego mu przez opiekunów.

Mowa trzylatka – jakie mogą być przyczyny jej nieprawidłowego, opóźnionego rozwoju?

Brak jest ścisłych kryteriów pozwalających na ocenę stopnia rozwoju mowy u dziecka. Pomocny może być jednak tak zwany Krótki Inwentarz Rozwoju Mowy. Niemniej jednak u trzylatka, który nie mówi, mówi bardzo mało lub jego mowa znacznie różni się od mowy rówieśników, można podejrzewać opóźnienie jej rozwoju. Jakie mogą być tego najczęstsze przyczyny?

  • Deficyty intelektualne – opóźnienie rozwoju umysłowego idzie w parze z opóźnieniem rozwoju mowy. Dziecko, które nie ma umiejętności interpretacji otaczającego go świata, nie jest bowiem w stanie nauczyć się w sposób prawidłowy mówić. Jeśli jednak maluch potrafi na obrazku lub gestami wyrażać swoje potrzeby, ale nie nazywa ich słowami, to przyczyna opóźnionego rozwoju mowy jest prawdopodobnie inna.
  • Nieprawidłowości anatomiczno-funkcjonalne – trudności w nabywaniu umiejętności mówienia mogą być uwarunkowane niesprawnością aparatu mowy. Spośród nich najczęściej występują zaburzenia ruchomości języka oraz uszkodzenia nerwów czaszkowych zawiadujących między innymi mięśniami twarzy i gardła.
  • Problemy ze słuchem – dziecko uczy się mówić głównie poprzez naśladowanie usłyszanych dźwięków. Problemy ze słuchem, zwłaszcza w pierwszych dwóch latach życia, mogą skutkować znacznym opóźnieniem rozwoju mowy. Stąd też tak ważne jest regularne badanie słuchu dzieci i codzienna obserwacja swojej pociechy. Szczególny niepokój rodziców powinno wzbudzić siadanie w bliskiej odległości od telewizora, czy też brak reakcji na dźwięki otoczenia (na przykład dzwonka telefonu). Co warte zaznaczenia, okresowe zaburzenia słuchu należy podejrzewać u dzieci często chorujących na infekcję górnych dróg oddechowych oraz cierpiące na przerost migdałków.

Mowa trzylatka – jak dbać o jej prawidłowy rozwój?

Prawidłowy rozwój mowy dziecka jest w duże mierze uwarunkowany przez działanie podejmowane przez jego opiekunów. Tak więc każdy rodzic może wspierać słuch swojego dziecka poprzez:

  • Ograniczanie czasu ssania smoczka. Smoczek umieszczony w ustach dziecka ogranicza ruchy jego języka. Może to z kolei negatywnie wpływać na kształtowanie umiejętności mowy.
  • Częste mówienie do dziecka. Maluch uczy się mówić głównie przez słuchanie. Ograniczanie rozmowy z nim lub stosowanie zdrobnień, przekręconych lub bardzo złożonych słów jest dużym błędem.
  • Wielokrotne powtarzanie tych samych słów lub zwrotów. Przykładowo opisując dziecku jakąś rzecz, warto kilkukrotnie powtórzyć wyraźnie jej nazwę.
  • Nienachalne poprawianie błędów językowych malucha. Słysząc błędnie wypowiadane przez dziecko słowo, warto je kilkukrotnie powtórzyć w poprawnej formie. Nie powinno się jednak malucha karać za to ani wymuszać na nim konieczności jego powtórzenia.
  • Zachęcanie dziecka do patrzenia na usta osoby mówiącej. Maluch w ten sposób ma szansę zaobserwować prawidłowe układanie ust przy wypowiadaniu konkretnych słów.
  • Unikanie zostawiania dziecka samego z tabletem, komputerem, czy też innym sprzętem elektronicznym. Zabawki i elektronika nigdy nie zastąpią bezpośredniego kontaktu i rozmowy z maluchem.

Słowem zakończenia, dzieci nie powinno się ze sobą porównywać. Każdy maluch rozwija się bowiem w swoim tempie i ewentualne różnice w mowie zazwyczaj szybko ulegają wyrównaniu. Niemniej jednak wszystkie swoje wątpliwości warto konsultować z lekarzem i w razie konieczności udać się z maluchem do logopedy.

Bibliografia:

Pediatria autorstwa Wandy Kawalec
Czaplewska E., Milewski S. (red.): Diagnoza logopedyczna. Podręcznik akademicki. Sopot, Gdańskie Wyd. Psychologiczne, 2012
Szums

 

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.