Kleszczowe zapalenie mózgu – jak przebiega i jakie daje objawy?

Pomimo że większość nas kojarzy kleszcze głównie z boreliozą, warto wiedzieć, że te małe pajęczaki mogą przenosić również inne groźne dla zdrowia człowieka choroby jak np. kleszczowe zapalenie mózgu. Choroba ta, zwana także odkleszczowym zapaleniem opon mózgowo-rdzeniowych, czy wczesnoletnim zapaleniem mózgu występuje sezonowo właśnie w okresie wiosenno-letnim i wczesnoletnim. Choć większość zakażeń zarówno u dorosłych, jak i u dzieci przebiega zwykle bezobjawowo, czasem może dojść do rozwoju groźnych i długo utrzymujących się powikłań.

Jak objawia się i przebiega kleszczowe zapalenie mózgu?

Kleszczowe zapalenie mózgu zwykle przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo, a jego objawy rozwijają się u około 1 osoby na 1000 (u dzieci rzadziej). Okres wylęgania tej choroby może wynieść od 7 do nawet 28 dni. Kiedy mamy do czynienia z objawową postacią choroby, zwykle przebiega ona dwufazowo:

  • I faza – jest to okres około 1-8 dni i występują tutaj objawy zwiastunowe, podobne do objawów grypowych: gorączka, bóle stawów, osłabienie, uczucie rozbicia, nudności, wymioty, czasem nieżyt dróg oddechowych, niekiedy również wysypka.
  • II faza – rozwija się po kilkudniowym okresie bezobjawowym, po którym następuje zajęcie ośrodkowego układu nerwowego pod postacią: zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (60%), zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu (30%) lub zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, mózgu i rdzenia kręgowego (10%).
  • W II fazie choroby chorzy zwykle mają gorączkę nawet do 40 stopni, dodatkowo występują bóle głowy, nudności i wymioty. Czasem występuje także oczopląs, porażenia nerwów, niedowłady, zaburzenia czucia czy drżenia kończyn. Może dojść również do zaburzeń połykania i mowy, drgawek, a nawet do zaburzeń świadomości do śpiączki włącznie.

Objawy choroby ustępują do około 2 tygodni – 2 miesięcy, jednak często w przypadku zajęcia mózgu lub rdzenia kręgowego mogą pozostawić po sobie długotrwałe powikłania.

Co robić, gdy zauważysz symptomy kleszczowego zapalenia mózgu?

Jeżeli zauważysz u siebie opisane wcześniej symptomy – udaj się do lekarza. Okres objawów zwiastujących podobnych w obrazie klinicznym do grypy wymaga leczenia objawowego m.in. przeciwgorączkowego, które musi być nadzorowane przez specjalistę. Z uwagi na nieswoistość objawów, lekarz w trakcie badania spróbuje ustalić rozpoznanie, wykluczając inne schorzenia. Należy jednak wiedzieć, że jest to bardzo trudne, gdyż duże podobieństwo symptomów i brak śladu ugryzienia lub obecności kleszcza na skórze, przemawia znacząco za rozpoznaniem grypy. Jeśli zaś wystąpią objawy zapalenia mózgu lub opon mózgowo-rdzeniowych pacjent powinien zostać skierowany do szpitala.

kleszczowe zapalenie mózgu

Diagnostyka i postępowanie

Rozpoznanie kleszczowego zapalenia mózgu w I fazie choroby z uwagi na nieswoistość symptomów chorobowych oraz wyników badań laboratoryjnych jest praktycznie niemożliwe. Z powodzeniem można to zrobić w II fazie choroby, kiedy to poszukuje się w przeciwciał przeciwko antygenowi wirusa w krwi oraz jego RNA w płynie mózgowo-rdzeniowym i surowicy.

Z uwagi na to, że w kleszczowym zapaleniu mózgu nie ma możliwości leczenia przyczynowego, terapia polega na łagodzeniu objawów i nawadnianiu organizmu. Pacjentowi podaje się płyny wieloelektrolitowe w celu wyrównania zaburzeń powstałych wskutek wymiotów, stosuje się leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz zmniejszające obrzęk mózgu. Postępowanie to ma na celu złagodzenie przebiegu choroby oraz zmniejszenia ryzyka rozwinięcia długotrwałych powikłań. Przez okres terapii pacjent powinien pozostawać w szpitalu pod nadzorem personelu medycznego. Kleszczowe zapalenie mózgu wiąże się raczej z korzystnym rokowaniem, a śmiertelność nie przekracza 1%. Zwykle przebiega bezobjawowo i ustępuje bez powikłań, jednak u chorych z zapaleniem mózgu lub rdzenia kręgowego mogą one wystąpić. Głównie dochodzi wtedy do zaburzeń czucia i niedowładów, zaburzeń pamięci i koncentracji, depresji czy zaników mięśniowych, które bez odpowiedniej rehabilitacji mogą się utrwalić. Po zakończeniu leczenia wskazane jest ograniczenie wysiłku fizycznego w okresie kilku tygodni, natomiast w przypadku wystąpienia powikłań neurologicznych istnieje konieczność ich leczenia i ewentualnej rehabilitacji

Jak uniknąć zachorowania?

Najważniejsze w profilaktyce chorób odkleszczowych jest unikanie narażenia na kontakt i ukąszenie przez kleszcze. Idąc na spacer na łąki lub do lasu, pamiętaj, aby założyć ubranie pokrywające jak największą część ciała – długie spodnie i bluzka z długim rękawem. Na taką wycieczkę warto również włożyć dłuższe skarpetki, a pełne buty będą lepszym wyborem niż sandały czy klapki. W miesiącach roku oraz rejonach szczególnie zagrażających atakiem kleszczy należy przemyśleć użycie odpowiedniego repelentu – środka odstraszającego owady. Szczególnie ważnym sposobem zapobiegania kleszczowemu zapaleniu mózgu jest także szczepienie przeciwko tej chorobie. Pierwsze dwie dawki takiej szczepionki podawane są w odstępie 4-12 tygodni, trzecia natomiast około 9-12 miesięcy od drugiej. Po 3 latach od zakończenia szczepienia konieczne jest przyjęcie 1 dawki przypominającej w celu utrzymania odporności.

Choć kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą zwykle bezobjawową, to 1 na 1000 zarażonych rozwija objawową postać choroby. Początkowo symptomy mogą przypominać grypę, jednak potem dołączają się objawy zajęcia ośrodkowego układu nerwowego: mózgu, opon i rdzenia kręgowego, które to mogą dać poważne i długotrwałe powikłania. Aby uniknąć zarażenia i możliwości rozwinięcia takich powikłań jak np. porażenia i niedowłady nerwowe, uszkodzenie móżdżku czy depresja, warto zapobiegać infekcji, stosując odpowiednią profilaktykę. Na wyjścia do lasu na łąki lub nawet spacer w mieście należy założyć ubranie szczelnie okrywające ciało, a w razie konieczności użyć repelentów. Ważną i skuteczną profilaktyką kleszczowego zapalenia mózgu jest zastosowanie 3-dawkowej szczepionki, po podaniu której organizm powinien rozwinąć odporność na zakażenie.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Nina, studentka ostatniego roku kierunku lekarskiego, szczególnie zainteresowana tematyką onkologii, badań obrazowych oraz radiologii pediatrycznej. Pisaniem artykułów o tematyce medycznej zajmuję się, aby poszerzać wiedzę i świadomość pacjentów dotyczącą chorób, z którymi mogą się kiedyś zmierzyć lub też właśnie z nimi walczą, ponieważ wierzę, że największe efekty przynosi terapia oparta na partnerstwie. Wyedukowany pacjent lepiej potrafi dbać o swoje zdrowie oraz często dzięki odpowiedniej wiedzy zgłasza się do lekarza już na wczesnym etapie choroby.Wtedy też lepiej rozumie on samą istotę choroby, a dzięki wzajemnej współpracy lekarz i pacjent wspólnie mogą opracować najlepszy plan działania, gdyż właśnie taka relacja przynosi zwykle najlepsze efekty.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.