Jaki wpływ na rozwój dziecka ma nadmierny stres?

Styl życia i poziom codziennego narażenia na stres są jednymi z głównych determinant zdrowia fizycznego oraz psychicznego. Dotyczy to szczególnie dzieci w okresie dojrzewania, u których wiele chorób somatycznych jest uwarunkowane czynnikami psychogennymi (behawioralnymi). Zatem, jaki wpływ na rozwój dziecka ma nadmierny stres? Jaką rolę odgrywa w populacji pediatrycznej edukacja prozdrowotna oraz nauka umiejętności radzenia sobie ze stresem?

Wpływ nadmiernego stresu na psychikę młodego człowieka

Okres dojrzewania jest w życiu każdego człowieka czasem, kiedy jest on szczególnie wrażliwy i podatny na stres. Większość młodych osób nie umie jeszcze radzić sobie z życiowymi trudności oraz negatywnymi emocjami. Prowadzi to często do występowania u nich różnego rodzaju zachowań dysfunkcyjnych – między innymi agresji, skłonności do przemocy, wagarów, problemów z prawem, czy też uzależnień.

Nierzadkie są również choroby i zaburzenia psychiczne. Spośród nich można wymienić między innymi:

  • zaburzenia depresyjne – prowadzone w naszym kraju badania wykazały, iż z różnego rodzaju zaburzeniami ze spektrum depresji może zmagać się w Polsce nawet 27-54% dzieci w okresie dojrzewania,
  • zaburzenia lękowe – mogą one dotyczyć nawet 20% dzieci oraz nastolatków. Najczęściej mają one postać zaburzeń lękowych uogólnionych (3-4,6%), zaburzeń panicznych (0,5-5%), fobii specyficznych (2,5-9%), czy też fobii społecznej (1%),
  • anoreksja – zazwyczaj dotyczy ona dziewczynek i młodych kobiet (średni wiek zachorowania to 15 lat). Częstość jej występowania jest szacowana na około 0.6% wśród nastolatek oraz 0,3% wśród populacji dorosłych pacjentek. Mężczyźni na anoreksje cierpią około 10 razy rzadziej,
  • bulimia – częstość występowania tego zaburzenia odżywiania jest ciężka do ustalenia. Według badań z różnych krajów, waha się ona w granicach od 0,3 do 9,4% wśród kobiet oraz 0,1 do 1,4% wśród mężczyzn. Najczęściej bulimia pojawia się u nastolatek oraz młodych kobiet.

jak stres wpływa na rozwój

Narażenie na nadmierny stres a skłonność do uzależnień

Bardzo istotnym skutkiem nadmiernego narażenia na stres i braku umiejętności radzenia sobie z trudnościami jest coraz częstsze sięganie przez dzieci i nastolatków po używki. Według różnych statystyk, w naszym kraju po alkohol sięga regularnie nawet 92% 15-latków oraz 96% 17-latków i 18-latków. Coraz niższy jest również wiek tak zwanej inicjacji alkoholowej. Szacuje się, iż wśród dzieci narażonych na nadmierny stres lub wychowujących się w środowiskach dysfunkcyjnych może on wynosić nawet 12 lat.

Alkohol jest oczywiście najczęściej wybieranym przez dzieci i młodzież środkiem psychoaktywnym. W głównej mierze wynika to z jego łatwej dostępności i stosunkowo niskiej ceny. Młodzi ludzie sięgają jednak równie często po narkotyki. Plagą ostatnich lat stały także tak zwane dopalacze. Z opublikowanego w 2019 raportu ESPAD wynika, iż młodzi ludzi w Polsce najczęściej sięgają po marihuanę (ponad 20% gimnazjalistów i prawie 40% licealistów), środki nasenne i uspokajające dostępne na receptę (15,1% gimnazjalistów i 18,3% licealistów) oraz substancje wziewne (odpowiednio 8,6% i 6,9%). Ponad 3% rozpowszechnienie wśród dzieci i młodzieży uzyskały również leki przeciwbólowe, amfetamina, ekstazy oraz LSD. Jeśli chodzi o dopalacze, to do kontaktu z nimi przyznaje się około 5% dzieci wieku 15-18 lat. Dane MZ mówią z kolei, iż każdego miesiąca do szpitali w całym kraju trafia około 300 osób zatrutych tymi substancjami. Większość z nich stanowią osoby <18 roku życia.

Rola psychoedukacji w rozwoju dziecka

Umiejętność radzenia sobie ze stresem jest umiejętnością, której można się z pewnością nauczyć. W jej kształtowaniu bardzo dużą rolą odgrywają rodzice młodego człowieka, nauczyciela, psychologowie szkolni oraz cieszący się coraz większą popularnością trenerzy mentalni. Wypracowane w młodości postawy przekładają się nie tylko na przetrwanie w zdrowiu psychicznym i fizycznym okresu dojrzewania, ale i na całe przyszłe życie. Stąd też psychoedukację swoją i swojej pociechy należy traktować jako inwestycję w przyszłość.

Słowem zakończenia, stres towarzyszy każdemu człowiekowi przez większość życia. Jego wpływ na zdrowie jest zależny od wielu czynników. Jednym z najważniejszych spośród nich jest umiejętność skutecznego radzenia sobie z nim. Zdolność tą należy kształtować i pielęgnować w człowieku od najmłodszych lat.

Bibliografia:
Styl życia młodzieży i jego wpływ na zdrowie – Danuta Ponczek, Iwona Olszowy
„Używanie alkoholu i narkotyków przez młodzież szkolną.” Raport, prezentacja oraz informacja prasowa z ogólnopolskich badań ankietowych zrealizowanych w 2019 r. Europejski program badań ankietowych w szkołach ESPAD. Krajowe Biuro ds. Przeciwdziałania Narkomanii, Państwowa Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Instytut Psychiatrii i Neurologii, 2020 r.
Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.