Jak zmienia się serce u dziecka?

Okres okołoporodowy, niemowlęcy, a następnie całe dzieciństwo to czas intensywnych przemian oraz rozwoju ciała dziecka. Proces ten, w równym stopniu, dotyczy wszystkich narządów oraz układów, ale w tym artykule skupimy się na zmianach zachodzących w sercu. Zmianach, które mogą i w pewnych przypadkach wręcz powinny zwrócić uwagę rodziców i skłonić ich do wizyty u lekarza.

Okres okołoporodowy – okres największych zmian w sercu dziecka

Poród dla układu sercowo-naczyniowego dziecka jest czasem przełomowym. To wtedy właśnie dochodzi do przekształcania się krążenia płodowego (w życiu płodowym krew nie przepływa praktycznie przez płuca, a wymiana gazowa ma miejsce w łożysku) w krążenie spotykane u osób dorosłych (prawa część serca przepycha krew przez płuca, gdzie następuje wymiana gazowa, do lewej części, która odpowiada za krążenie obwodowe). W przebiegu tego procesu może dochodzić do licznych nieprawidłowości. Jedną z nich jest niezamknięcie się przewodu tętniczego (tak zwany drożny przewód tętniczy – PDA).

Przewód tętniczy (zwany również przewodem Botalla) jest naczyniem łączącym w życiu płodowym tętnicę płucną z aortą i pozwalającym krążącej krwi ominąć płuca. W warunkach prawidłowych jego zamknięcie powinno następować w pierwszej dobie życia dziecka. Niestety, jeśli proces ten opóźnia się, może mieć to dramatyczne skutki dla życia malucha i wymaga pilnej pomocy lekarskiej. Na szczęście, powszechnie prowadzi się tak zwany skrining kardiologiczny noworodków (bada się utlenowanie krwi na kończynie górnej oraz dolnej), który w większości przypadków pozwala wykryć tę wadę na bardzo wczesnym etapie, wprowadzić odpowiednie leczenie i uniknąć jej powikłań.

Leczenie PDA polega na chirurgicznym zamknięciu drożnego naczynia. Obecnie preferuję się metodę przezskórną, gdyż jest ona o wiele bezpieczniejsza i mniej obciążająca dla dziecka.

serce u dziecka

Od niemowlaka do nastolatka – serce rośnie wraz z dzieckiem

Okres niemowlęcy oraz dzieciństwo to czas najbardziej intensywnego wzrostu. Serce, aby nadążyć za tymi zmianami, również się rozwija i zwiększa swoje zdolności przepompowywania krwi. Podobnie jednak, jak w okresie okołoporodowym i na tym etapie mogą pojawiać się nieprawidłowości, które możemy jako rodzice zaobserwować. Oto rzeczy na, które warto zwrócić baczną uwagę:

  • Tętno – jednym z parametrów, który możemy zbadać jako rodzice, jest częstość akcji serca dziecka. U noworodka jest ona bardzo wysoka i wynosi między 107, a 181 uderzeń na minutę. Wraz z wiekiem jednak wartości te sukcesywnie spadają, tak aby u nastolatka osiągnąć wartości spotykane u dorosłych (około 70 uderzeń na minutę). Oczywiście, istnieje wiele sytuacji i stanów, które mogą wpływać na ten parametr, ale bez względu na to, w przypadku zaobserwowania jakichkolwiek nieprawidłowości w tym zakresie, zgłosić się do lekarza.
  • Częstość oddechów – podobnie, jak w przypadku tętna i tutaj im dziecko młodsze tym wartości tego parametru są wyższe. Niemniej można przyjąć, że noworodek oddycha z częstością 40, dziecko do 5 roku życia 24-30, dziecko starsze 20-24, a nastolatki 12-20 razy na minutę (podobnie, jak dorośli). Tachypnoe, czyli stan zwiększonej liczby oddechów jest łatwy do zaobserwowania i może świadczyć zarówno o nieprawidłowościach układu sercowo-naczyniowego, jak i oddechowego.
  • Ciśnienie tętnicze – współcześnie przyjmuję się, że u każdego dziecka, które ukończyło 3 rok życia, ciśnienie należy mierzyć przynajmniej raz do roku. Preferowanym jest, aby dokonywał tego lekarz, ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby regularnie pomiarów dokonywali również rodzice. Prawidłowe wartości odczytywać należy z dedykowanych ku temu siatek centylowych, ale dla uproszczenia można przyjąć, że maluch ma ciśnienie około 100/60 i rośnie ono sukcesywnie wraz z wiekiem (około 13 roku życia wartości są zbliżone do norm dla dorosłych).
  • Waga i wzrost – kolejnymi parametrami, które pośrednio mogą wskazywać na nienieprawidłowości w układzie sercowo-naczyniowym dziecka to waga oraz wzrost. Należy bowiem pamiętać, iż dziecko może się prawidłowo rozwijać tylko wtedy, gdy jego serce jest w stanie sprostać zwiększone zapotrzebowaniu na krew. Co warte podkreślenia, wartości wagi i wzrostu należy odczytywać z dedykowanych temu siatek centylowych.

Podsumowując, serce człowieka jest bardzo złożoną strukturą, zmieniającą się znacznie wraz z wiekiem. Największa dynamika tychże zmian, jak łatwo się domyślić, dotyczy dzieci, a my jako rodzice, w pewnym stopniu, możemy, a nawet powinniśmy te zmiany obserwować.

Źródła książkowe:
Pediatria pod redakcją Wandy Kawalec.
Interna Szczeklika.
Wady serca u dzieci dla pediatrów i lekarzy rodzinnych – Bożena Werner.

 

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.