Insulinooporność w ciąży – jak ją rozpoznać i jak leczyć?

W trakcie ciąży w organizmie kobiety zachodzi wiele zmian, a wiele z nich jest związanych z metabolizmem. Wśród nich ważną zmianą jest pogorszenie przemiany materii, które powoduje zmniejszoną tolerancję węglowodanów, zwiększone zapotrzebowanie na insulinę, skłonność do kwasicy i śpiączki, a czasem nawet paradoksalne niedocukrzenie i wstrząs hipoglikemiczny. Bardzo istotne dla kobiet jest z pewnością insulinooporność w ciąży. Zjawisko to może powodować problemy z zajściem w ciążę oraz stać się bardzo niebezpieczne dla płodu. Przyjrzyjmy się bliżej temu zagadnieniu szczególnie w aspekcie przyszłych mam.

Czym jest insulinooporność?

Insulinooporność jest stanem obniżonej wrażliwości komórek organizmu na działanie insuliny, pomimo prawidłowego lub nawet podwyższonego jej stężenia we krwi. Insulina jest niezbędna organizmowi do dostarczania energii – umożliwia bowiem przejście cząsteczek glukozy do komórki, bez której „głodne” komórki nie będą w stanie funkcjonować. Z uwagi na narastanie stężeń glukozy we krwi, organizm produkuje coraz więcej insuliny, co prowadzi do zjawiska hiperinsulinemii, czyli zbyt dużego stężenia insuliny we krwi. Jest to składową przyczyną wielu chorób, wśród których można wymienić m.in. cukrzycę typu 2 lub choroby układu sercowo naczyniowego. Stan hiperinulinemii pobudza organizm do magazynowania pokładów glukozy, w postaci tłuszczów w tkance tłuszczowej, zwłaszcza w okolicy brzucha.

Przyczyny insulinooporności

W trakcie trwania ciąży główną rolę w powstawaniu insulinooporności odgrywają trzy czynniki:

  • Hormony łożyskowe (estriol, progesteron, laktogen łożyskowy) – są antagonistami insuliny,
  • Stale zwiększające się stężenie matczynego kortyzolu – również będący antagonistą insuliny,
  • Enzymy łożyskowe – zwiększają rozkład matczynej insuliny.

Oprócz tego zarówno u kobiet w ciąży, jak i innych chorych, insulinooporność może rozwijać się na podłożu genetycznym np. w zespole zmutowanej insuliny lub wynikać z nadmiernej podaży cukrów prostych.

Najczęściej do rozwinięcia insulinooporności dochodzi u osób z nadwagą i otyłością, które wyniosły z domu złe nawyki żywieniowe oraz niechęć do podejmowania aktywności fizycznej. Zgromadzona tkanka tłuszczowa przyczynia się do powstania insulinooporności, w mechanizmie pobudzania hormonów mających działanie przeciwwstawne do insuliny np. glukagonu czy kortyzolu oraz uwalniania do krwi wolnych kwasów tłuszczowych, będących substratem do produkcji endogennej glukozy.

Zaburzenia wrażliwości na insulinę występują także u chorych cierpiących na schorzenia endokrynologiczne np. w zespole Cushinga, akromegalii, nadczynności tarczycy czy pierwotnej nadczynnoścci przytarczyc.

Szczególnie niekorzystną sytuacją jest nałożenie się czynników genetycznych na czynniki środowiskowe nawyki żywieniowe, co w krótkim czasie prowadzi do narastania insulinooporności oraz związanych z utrzymywaniem się takiego stanu powikłań.

insulinooporność w ciąży

Jakie objawy można zaobserwować w przebiegu zmniejszonej wrażliwości na insulinę?

Chociaż sama insulinooporność nie daje żadnych charakterystycznych objawów, to na jej rozpoznanie mogą naprowadzić zmiany, które mają miejsce w jej przebiegu. Można wśród nich wyróżnić np. nagromadzenie tkanki tłuszczowej, szczególnie w okolicy brzucha. Tzw. otyłość brzuszna jest objawem, który z pewnością nasuwa możliwość występowania u danej osoby hiperinsulinemii lub insulinooporności. W takim wypadku pomocny będzie wskaźnik talia-biodro, który przy wyniku >0,8 wskazuje właśnie na otyłość brzuszną. Innymi objawami, które mogą wiązać się z występowaniem insulinooporności są manifestacje zaburzeń hormonalnych.

Często obserwuje się występowanie nadmiernego owłosienia na twarzy, piersiach, brzuchu czy plecach, obecność rozstępów, czy tzw. rogowacenie ciemne (przebarwienia w kolorze ciemnego brązu występujące w okolicy pachowej, ud i szyi). Dodatkowo towarzyszyć mogą także zaburzenia miesiączkowania pod postacią rzadkich lub nieregularnych miesiączek. Wahania stężeń glukozy oraz zaburzenie jej transportu do komórek może powodować także bóle głowy, senność, osłabienie, zimne poty, a nawet drgawki.

Diagnostyka insulinooporności

Podstawowym badaniem, tak jak przy cukrzycy jest test obciążenia glukozą czyli OGTT (z oceną glukozy i insuliny. Badanie to jest zwykle zlecane u pacjentek otyłych (BMI>30kg/m2), z cukrzycą w wywiadzie rodzinnym oraz z podejrzeniem zespołu policystycznych jajników (PCOS). Niekiedy istnieje konieczność zlecenia dodatkowych badań np. :

  • oznaczenie stężenia peptydu C
  • oznaczenie przeciwciał przeciwko tranglutaminazie tkankowej ( anty-GAD)
  • oznaczenie przeciwciał przeciwwyspowych (anty- IA-2)
  • badanie genu MTHRF
  • oznaczenie stężenia witaminy D
  • badanie kału.

Konsekwencje insulinooporności w ciąży

Stan insulinooporności w ciąży może doprowadzić do rozwinięcia cukrzycy ciążowej. Sprzyjają temu występujące w ciąży pogorszenie przemiany materii oraz nadmierny przyrost masy ciała. Największe nasilenie insulinooporności ma miejsce w trzecim trymestrze ciąży, kiedy to zapotrzebowanie na insulinę jest od 1,5 do 2-krotnie wyższe niż przed ciążą. Narastająca oporność tkanek na insulinę staje się adaptacją organizmu matki do należytego zaspokajania potrzeb energetycznych rozwijającego się płodu. Dodatkowy udział w tym procesie mają także wspomniane w tym procesie hormony i enzymy łożyskowe oraz rosnące stężenie kortyzolu. Rozwijająca się w przebiegu insulinooporności cukrzyca lub zespół metaboliczny odgrywają rolę w powstawaniu chorób układu krążenia np. nadciśnienia tętniczego, udaru mózgu czy zawału serca.

W trakcie ciąży przeprowadzana jest diagnostyka w kierunku cukrzycy i ewentualnie insulinooporności. W przypadku wyniku potwierdzającego zaburzenia gospodarki węglowodanowej specjalista włącza ciężarnej insulinę, aby nie doszło do rozwoju jej powikłań zarówno u matki, jak i jej dziecka.

Noworodki z fetopatią cukrzycową rozwijającą się w przebiegu nieleczonej lub źle kontrolowanej cukrzycy manifestują się m.in. zbyt dużymi w stosunku do wieku ciążowego wymiarami ciała, zespołami wad wrodzonych, niewydolnością oddechową oraz zaburzeniami elektrolitowymi. Należy pamiętać również o tym, że dzieci matek z cukrzycą ciążową będą miały większe ryzyko zachorowania na cukrzycę w późniejszym wieku.

Leczenie insulinooporności

Pierwszym krokiem w terapii insulinooporności jest zmiana dotychczasowego stylu życia. Należy wprowadzić do diety produkty bogate w błonnik, węglowodany złożone oraz zawierające wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Zrezygnować natomiast musimy z produktów o wysokim indeksie glikemicznym, zawierających duże ilości tłuszczy zwierzęcych oraz z cukrów prostych i słodkich napojów. Dodatkowo, w celu poprawienia gospodarki węglowodanowej i uwrażliwienia tkanek na insulinę, dołączamy wysiłek fizyczny co najmniej 3 razy w tygodniu po około godzinę. Takie postępowanie skutkuje zmniejszeniem masy ciała oraz procentowego udziału tkanki tłuszczowej, które powoduje obniżenie insulinooporności.

Kolejnym krokiem (często wspomagającym) jest włączenie leków m.in. stosowaną w leczeniu cukrzycy metforminę. Powoduje ona zmniejszenie wątrobowej syntezy glukozy i hamuje jej wchłanianie z przewodu pokarmowego, a także uwrażliwia receptory dla insuliny. Niestety z uwagi na występujące dość często działania niepożądane w postaci nudności i wymiotów, może nie być dobrze tolerowana przez niektóre pacjentki.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Nina, studentka ostatniego roku kierunku lekarskiego, szczególnie zainteresowana tematyką onkologii, badań obrazowych oraz radiologii pediatrycznej. Pisaniem artykułów o tematyce medycznej zajmuję się, aby poszerzać wiedzę i świadomość pacjentów dotyczącą chorób, z którymi mogą się kiedyś zmierzyć lub też właśnie z nimi walczą, ponieważ wierzę, że największe efekty przynosi terapia oparta na partnerstwie. Wyedukowany pacjent lepiej potrafi dbać o swoje zdrowie oraz często dzięki odpowiedniej wiedzy zgłasza się do lekarza już na wczesnym etapie choroby.Wtedy też lepiej rozumie on samą istotę choroby, a dzięki wzajemnej współpracy lekarz i pacjent wspólnie mogą opracować najlepszy plan działania, gdyż właśnie taka relacja przynosi zwykle najlepsze efekty.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.