Gdy dziecko ma ciągle ochotę na słodycze. Co to oznacza?

Wiele dzieci oraz osób dorosłych wykazuje nadmierną ochotę na słodycze. Niestety, brak umiejętności pohamowania swojego apetytu może mieć wiele krótkoterminowych, jak i długoterminowych negatywnych konsekwencji. Zatem, o czym może świadczyć sytuacja, gdy maluch ma ciągłą ochotę na słodycze? W jaki sposób rodzice mogą pomóc swojemu dziecku zmniejszyć ilość spożywanych słodkich produktów?

Ciągła ochota na słodycze u dzieci – co to oznacza?

Wiele osób uważa, iż nadmierna ochota na słodycze u dzieci jest naturalna, a brak przestrzegania rodzicielskich zakazów limitujących słodkości świadczy o braku dyscypliny. W rzeczywistości jednak problem nadmiernej ochoty na słodkie produkty może mieć o wiele bardziej złożone tło. Tak więc wśród przyczyn niepohamowanego apetytu na łakocie można wymienić:

• Stres – ogólnopolskie badanie Instytutu Edukacji Pozytywnej wykazało, iż 73% badanych uczniów w wieku 6-17 lat odczuwało przewlekły stres. Jednym z tego objawów było nadmierne spożycie słodyczy. Można to tłumaczyć faktem, iż kortyzol (hormon stresu) stymuluje głód i zwiększa łaknienie cukrów prostych. Nie bez znaczenia jest również euforyzujące działanie słodyczy, które w pewnym stopniu łagodzi objawy stresu i polepsza samopoczucie. Słodycze mogą indukować wyrzut serotoniny w mózgu. Należy jednak pamiętać, iż zajadanie stresu prowadzi do otyłości, a tym samym braku akceptacji wśród rówieśników. To z kolei napędza błędne koło objadania się słodkościami.
• Niedobory witaminowe oraz mineralne – wykazano, iż niedobory w zakresie witaminy B i C oraz chromu, cynku, czy też manganu mogą wpływać na zwiększone łaknienie słodkich produktów. Uzupełnienie diety w te składniki często poprawia ogólną kondycję dziecka i zmniejsza chęć sięgania po słodycze.
• Nieregularne spożywanie posiłków – brak regularności może prowadzić do nagłych spadków stężenia glukozy we krwi. To z kolei, w mechanizmie pobudzenia układu współczulnego, indukuje głód i potrzebę spożycia słodkich produktów. Regularne pory posiłków sprzyjają stabilizacji glikemii.
• Hipoglikemia reaktywna – stan ten objawia się silnym głodem i potrzebą spożycia słodkich produktów. U jego podłoża leży wtórna do przyjęcia posiłku nadmierna sekrecja insuliny, która znacznie obniża poziom glukozy we krwi. Stan ten może wyprzedzać pojawienie się cukrzycy typu II, która coraz częściej występuje w populacji pediatrycznej.
• Choroby pasożytnicze oraz grzybicze przewodu pokarmowego – jednym z mało specyficznych objawów chorób pasożytniczych oraz grzybiczych może być nadmierne łaknienie słodkich produktów. Z tego też powodu, w przypadku zaobserwowania u malucha nagłego wzrostu apetytu na słodkości, warto wykluczyć u niego powyższe choroby.
• Zaburzenia gospodarki hormonalnej – hormony odgrywają kluczową rolę w hamowaniu oraz pobudzaniu apetytu na słodycze. Spośród nich największy wpływ na gospodarkę cukrową wykazują insulina oraz produkowany przez nadnercza kortyzol. Przykładowo, nadmierny apetyt na słodycze może występować u pacjentów cierpiących na wywołany nadmierną podażą GKS jatrogenny zespół Cushinga.
• Insulinoma – jest to bardzo rzadki nowotwór neuroendokrynny (1–2 przypadki na milion mieszkańców) wywodzący się z komórek beta trzustki produkujących insulinę. Choroba objawia się nagłymi napadami głodu, które ustępują po spożyciu słodkich produktów.

Ciągła ochota na słodycze u dzieci – konsekwencje zdrowotne

Słodycze są wyłącznie źródłem tzw. pustych kalorii. Ich spożywanie w nadmiarze prowadzi do bardzo wielu negatywnych konsekwencji zdrowotnych. Spośród nich można wymienić między innymi próchnicę (cierpi na nią 90% dzieci w wieku szkolnym) oraz zubożenie diety o inne ważne dla prawidłowego rozwoju składniki odżywcze. Należy bowiem pamiętać, iż słodkości praktycznie nie zawierają białka, witamin czy też minerałów, a jednocześnie hamują apetyt na inne pełnowartościowe posiłki.
Jedną z najistotniejszych konsekwencji zdrowotnych nadmiernego spożywania słodyczy jest nadwaga oraz otyłość.

Zgodnie z danymi z międzynarodowego badania Health Behaviour in School-aged Children (HBSC) z 2018 roku (źródło: HBSC), problem ten dotyczy w Polsce 29,7% chłopców oraz 14,3% dziewczynek. Jest to istotny czynnik ryzyka wielu chorób przewlekłych – w tym cukrzycy, nadciśnienia tętniczego czy zaburzeń lipidowych.

Porównanie z wybranymi krajami sąsiadującymi

Poniższa tabela prezentuje przybliżony odsetek chłopców i dziewczynek z nadwagą lub otyłością w wybranych krajach naszego regionu, zgodnie z danymi z tego samego badania (2018 r.):

Ciągła ochota na słodycze u dzieci – jak pomóc maluchowi ograniczyć słodkości?

Większość dzieci nie zdaje sobie sprawy z negatywnych konsekwencji spożywania nadmiernej ilości słodyczy. Z tego też względu rolą rodzica jest kontrolowanie jadłospisu swojego malucha i wykształcenie w nim prawidłowych nawyków żywieniowych. Oczywiście, sama rozmowa z dzieckiem może nie być wystarczająca. Stąd też istotne jest wdrożenie bezpośrednich działań zmierzających do ograniczenia dostępu dziecka do słodkości.
W celu pomocy maluchowi rodzice powinni unikać zabierania go do sklepów spożywczych, a także wystrzegać się wykorzystywania słodkości jako pocieszenia lub formy nagrody. Kluczowe jest zapewnienie dziecku zbilansowanych posiłków, które dają uczucie sytości, a także proponowanie zdrowych przekąsek (np. warzyw, owoców, orzechów) i dawanie dobrego przykładu własnym sposobem odżywiania. Wspólne przyrządzanie zdrowych deserów, np. na bazie owoców i jogurtu naturalnego, może w znacznym stopniu zredukować chęć sięgania po gotowe słodycze.

Co warte podkreślenia, w każdym przypadku problemów z dietą swojej pociechy warto skonsultować się z lekarzem, a często również z dietetykiem i psychologiem. Przykładowo, nauczenie dziecka skutecznej walki ze stresem może być o wiele efektywniejsze niż jakiekolwiek zakazy. Warto również rozważyć badania kontrolne, w tym pod kątem zaburzeń endokrynnych i metabolicznych.

Słowem zakończenia, słodyczy nie trzeba całkowicie wyeliminować z diety dziecka. Niewielkie ich ilości są dopuszczalne. Niemniej jednak należy już od najmłodszych lat uczyć zdrowych nawyków żywieniowych oraz umiejętności radzenia sobie ze stresem.

Bibliografia:

1. Pediatria pod redakcją prof. Wandy Kawalec
2. Otyłość i zespół metaboliczny u dzieci i młodzieży – prof. dr hab. med. Ewa Małecka-Tendera, dr med. Agnieszka Zachurzok-Buczyńska
3. Health Behaviour in School-aged Children (HBSC): https://www.hbsc.org/