Dieta w cukrzycy ciążowej – co jeść, czego unikać?

Cukrzyca ciążowa (gestational diabetes – GDM) to zaburzenie tolerancji węglowodanów, które po raz pierwszy zostało rozpoznane podczas ciąży (zazwyczaj pomiędzy 24 a 28 tygodniem ciąży, kiedy to wykonywane jest przesiewowe badanie OGTT – doustny test tolerancji glukozy). Sama w sobie nie powoduje zazwyczaj żadnych objawów, ale stanowi duże zagrożenie dla nienarodzonego jeszcze dziecka i stąd też powinna być zawsze leczona poprzez stosowanie odpowiedniej diety oraz podaż insuliny (w części przypadków GDM insulinoterapia nie jest konieczna).

Skąd się bierze cukrzyca ciążowa?

U podłoża cukrzycy ciążowej leży zjawisko insulinooporności (między innymi jako wynik diabetogennego działania hormonów ciążowych, czy też zwiększonej dostępności glukozy potrzebnej do rozwoju płodu), czyli zmniejszonej wrażliwości komórek organizmu (w tym wypadku matki) na działanie tego hormonu. Jej skutkiem jest kompensacyjny wzrost produkcji insuliny, który w części przypadków może być niedostateczny, co z kolei może prowadzić do załamanie się równowagi węglowodanowej ustroju (u kobiet w ciąży przejawia się to niekontrolowanym wzrostem stężenia glukozy, co prowadzi do rozwinięcia się GDM). Występowaniu stanu insulinooporności, a tym samym rozwojowi cukrzycy ciążowej sprzyjają pewne czynniki, wśród których można wymienić między innymi:

  • Cukrzyca ciążowa w poprzednich ciążach – pierwszy epizod GDM dotyczy około 5 do 10 procent ciężarnych. Spośród nich aż 30 procent doświadczy nawrotu cukrzycy w kolejnej ciąży.
  • Urodzenie w poprzedniej ciąży dziecka z wadą rozwojową lub masą ciała przekraczającą 4 kg – może to świadczyć o przebyciu niezdiagnozowanej GDM.
  • Wywiad rodzinny w kierunku cukrzycy typu 2 – znacznie zwiększa ryzyka GDM, jak i cukrzycy typu 2 niezwiązanej z ciążą.
  • Wiek powyżej 35 lat – wiek jest niezależnym czynnikiem ryzyka cukrzycy ciążowej, jak i cukrzycy z ciążą niezwiązanej.
  • BMI powyżej 27 kg/m2 przed zajściem w ciążę – nadwaga i otyłość zwiększają insulinooporność organizmu.

dieta w cukrzycy ciążowej

Powikłania cukrzycy ciążowej, czyli dlaczego GDM należy zawsze leczyć?

Jak już wspominaliśmy, nieleczone zaburzenia gospodarki węglowodanowej są szczególnie niebezpieczne dla płodu, gdyż mogą powodować u niego między innymi:

  • Makrosomię – mianem makrosomii płodu określa się stan, gdy masa dziecka jest zbyt wysoka w stosunku do jego wieku ciążowego (powyżej 4000 gramów w dniu porodu). Może to skutkować wystąpieniem trudności podczas porodu naturalnego, urazami okołoporodowymi dziecka, jak i matki oraz koniecznością wykonania cięcia cesarskiego.
  • Niedocukrzenie poporodowe – nadmierna stymulacja ciążowa trzustki malucha (wynik ciągłego, wysokiego stężenie glukozy we krwi matki, a tym samym płodu) może prowadzić do epizodów hipoglikemii pojawiających się już po porodzie.
  • Zwiększone prawdopodobieństwo wystąpienie nadwagi, otyłości, czy też cukrzycy typu 2 w późniejszym wieku – dzieci matek, które przebyła GDM (zwłaszcza nieleczone lub leczone niedostatecznie) mają zwiększone ryzyko wystąpienie wyżej wymienionych zaburzeń.
  • Wady wrodzone – zwiększone prawdopodobieństwo ich wystąpienia dotyczy dzieci matek, które na cukrzyce chorowały jeszcze przed ciążą (GDM tego prawdopodobieństwa nie zwiększa).

Leczenie cukrzycy ciążowej – dieta czy też insulinoterapia?

Cukrzyca ciążowa może być leczona dietą, ale jeśli okazała się ona nieskuteczna lub mała skuteczna (kontrola po 5-7 dniach trwania leczenie dietetycznego – wykonanie oznaczenia glikemii na czczo) to konieczne jest włączenie insulinoterapii, która powinna być kontynuowana przez cały okres trwania ciąży.

Dieta kobiet chorujących na GDM – podstawowe założenia

Dieta ciężarnej, która choruje na GDM powinna opierać się na kilku założeniach. Wśród nich należy wymienić:

  • Kaloryczność diety zależna od wagi, okresu ciąży oraz poziomu aktywności fizycznej – średnio dla kobiet o BMI mieszczącym się w granicach normy powinna ona wynosić około 35 kcal/kg (średnio od 1800 kcal na początku ciąży do około 2400 kcal w III trymestrze).
  • Ilość węglowodanów na poziomie 40-45% dziennego zapotrzebowania kalorycznego – najbardziej polecane są węglowodany złożone (warzywa, czy też pieczywo pełnoziarniste). Unikać należy cukrów prostych pochodzących na przykład ze słodyczy.
  • Ilość białka na poziomie 20-30% dziennego zapotrzebowania kalorycznego – najlepiej sprawdzą się tu białka pełnowartościowe, zawierające komplet aminokwasów (białka zwierzęce).
  • Ilość tłuszczów na poziomie 20-30% dziennego zapotrzebowania kalorycznego – przeważać powinny tłuszcze wielonienasycone (zwane również kwasami omega). Znaleźć można je w olejach roślinnych oraz owocach morza.

Dzienna racja żywnościowa rozłożona na 6 posiłków – ostatni posiłek, zawierający około 25 gramów węglowodanów złożonych (przykładowa jedna kromka chleba), powinien być spożywany na około godzinę przed zaśnięciem.

Podsumowując, GDM jest chorobą bardzo niebezpieczną dla nienarodzonego jeszcze malucha i co za tym idzie, powinna być aktywnie poszukiwania i skutecznie leczona przez cały okres ciąży.

Bibliografia:
Położnictwo i ginekologia autorstwa Grzegorza Bręborowicza.
Pediatra autorstwa Wandy Kawalec.
https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/lista/121753,leczenie-cukrzycy-ciazowej

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.