Cytologia w ciąży – kiedy wykonać i jak odczytać wyniki?

Badanie cytologiczne, potocznie zwane cytologią jest jedną z najważniejszych, refundowanych przez NFZ procedur diagnostycznych. Powinny być one wykonane u każdej ciężarnej. To bardzo proste, bezpieczne i bezbolesne badanie pozwala bowiem na dokładną ocenę stanu szyjki macicy (w tym ewentualne wczesne wykrycie raka szyjki macicy). Według specjalistów, cytologia w ciąży może być wykonana w dowolnym momencie. Jednak rekomendują oni przeprowadzenie jej do 10 tygodnia ciąży. Zatem, na czym polega badanie cytologiczne, jak się do niego przygotować oraz jak interpretować jego wyniki?

Na czym polega badanie cytologiczne w ciąży?

Cytologia w ciąży nie różni się od cytologii u kobiety nieciężarnej. Procedura jest wykonywana w trakcie standardowego badania na fotelu ginekologicznym. Polega na pobraniu materiału z kilku miejsc tarczy szyjki macicy za pomocą specjalnej trójzębnej szczoteczki. Każda próbka przenoszona jest na szkiełko, a następnie odpowiednio przygotowywana i barwiona. Tak utrwalony materiał jest oglądany i oceniany pod mikroskopem świetlnym. Czułość cytologii w najlepszych ośrodkach szacuje się na 65-70%. Z tego też względu w niektórych krajach badanie to uzupełnia się dodatkowo testem wykrywającym DNA wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). Patogen ten bowiem jest jednym z głównych czynników ryzyka wystąpienia raka szyjki macicy.

W jaki sposób przygotować się do badania cytologicznego?

Aby wynik cytologii był możliwy do oceny oraz miarodajny, ważne jest odpowiednie przygotowanie do badania:

  • Przez co najmniej 24 godziny przed badaniem należy powstrzymać się od współżycia seksualnego.
  • Na 3 dni przed planowanym badaniem nie należy stosować leków oraz preparatów dopochwowych. Nie należy także wykonywać irygacji (płukania) pochwy.
  • W ciągu 24 godzin przed badaniem nie powinno się przeprowadzać badania ginekologicznego, USG dopochwowego oraz innych zabiegów waginalnych.
  • Kluczową kwestią jest także prawidłowe pobranie materiału do badania cytologicznego. Preparaty złej jakości znacznie obniżają czułość badania, a tym samym zwiększają procent wyników fałszywie ujemnych.

cytologia w ciąży

Jak interpretować wynik badania cytologicznego?

Jeszcze do niedawna wyniki cytologii były podawane w pięciostopniowej skali Papanicola. Ponieważ nie dostarczała ona lekarzowi wszystkich niezbędnych informacji koniecznych do przeprowadzenia właściwego procesu diagnostyczno-terapeutycznego, została zastąpiona systemem Bethesda. W klasyfikacji tej opisywane są następujące wyniki:

  • Prawidłowy – powtórzyć badanie za 3 lata lub w kolejnej ciąży.
  • LSIL (ang. low-grade squamous intraepithelial lesion) – zmiana śródnabłonkowa dysplastyczna małego stopnia. Wynik taki świadczy zwykle o stanie zapalnym, a ryzyko rozwoju nowotworu jest bardzo małe.
  • HSIL (ang. high-grade squamous intraepithelial lesion) – zmiana śródnabłonkowa dysplastyczna dużego stopnia, która może być podejrzana o nowotworzenie. U 69% ciężarnych ulega samoistnej regresji po porodzie.

W 2001 roku klasyfikację uzupełniono o kolejne klasy komórek, których oznaczanie rekomenduje również Polskie Towarzystwo Ginekologiczne. Są one stosowane, gdy cechy morfologiczne znalezionych komórek są inne niż w LSIL lub HSIL:

  • ASC (ang. atypical squamous cells) – nietypowe komórki nabłonka.
  • ASC-US (ang. atypical squamous cells of undetermined significance) – nietypowe komórki nabłonka o nieokreślonym znaczeniu. Zazwyczaj odpowiadają one zmianom LSIL.
  • ASC-H (ang. atypical squamous cells – cannot exclude HSIL) – nietypowe komórki nabłonka o nieokreślonym znaczeniu (nie można jednoznacznie wykluczyć zmian HSIL).

Wyniki cytologii są gotowe do odebrania, w zależności od ośrodka wykonującego badanie, po około 1 do 3 tygodni.

Postępowanie u pacjentki w ciąży w zależności od wyniku cytologii

Warto zaznaczyć, że nieprawidłowy wynik cytologii nie zawsze oznacza rozpoznanie raka – zawsze jednak konieczna jest w takim wypadku konsultacja z lekarzem.

W przypadku rozpoznania ASC-US lub LSIL, nieprawidłowości mogą być spowodowane obecnością stanu zapalnego, a także przemianą nabłonka do stanu przedrakowego. Stąd też wykonywane są wtedy dodatkowe testy. Rekomenduje się oznaczenie obecności HPV-DNA (materiału genetycznego wirusa brodawczaka) lub test immunocytochemiczny z wykorzystaniem przeciwciał p16 i Ki-67. Jeśli któryś z nich okaże się dodatni, to wskazane jest pogłębienie diagnostyki i wykonanie kolposkopi, czyli wziernikowania szyjki macicy. U kobiet w ciąży wykonanie tego badania może zostać odroczone do 6 tygodni po porodzie. Wyjątkiem stanowią ciężarne poniżej 20 roku życia, u których zamiast kolposkopii zaleca się jedynie wykonanie kontrolnej cytologii po 6 tygodniach od porodu.

Jeżeli wynik cytologii wykonanej w ciąży wykaże zmiany HSIL lub ASC-H, to ze względu na duże ryzyko powikłań (krwotok, poronienie, poród przedwczesny) leczenie takiego stanu jest niezalecane. Pacjentka jest jednak poddawana regularnym badaniom – co 12 tygodni aż do zakończenia ciąży. Także 6 tygodni po porodzie wykonuje się u niej kontrolne badanie kolposkopowe i cytologiczne. Konizacja (wycięcie stożka) szyjki macicy jest w tym wypadku postępowaniem ostatecznym, wykonywanym jedynie w przypadku silnego podejrzenia wystąpienia raka szyjki.

Cytologia w ciąży powinna być wykonana u każdej kobiety jako badanie obowiązkowe. Dzięki niej udaje się rozpoznać blisko 90% przypadków raka szyjki macicy, ale także około 50% przypadków raka trzonu i 10% raka jajnika. Należy bowiem zaznaczyć, iż nowotwory narządów rodnych mogą również występować u ciężarnych, a opóźnienie ich rozpoznania może mieć dramatyczne konsekwencje.

Bibliografia:
Ginekologia i położnictwo – Grzegorz Bręborowicz
Standardy postępowania w przypadkach choroby nowotworowej u kobiety w ciąży. Część II. Rak szyjki macicy, guzy jajnika – Ginekologia i Perinatologia Praktyczna.
Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.