Ciało obce w uchu – działaj natychmiast!

Problem, jakim jest ciało obce w uchu, w 51% dotyczy populacji pediatrycznej. Najczęściej dotknięte są nim dzieci w wieku 0-5 lat (58% przypadków). W głównej mierze jest to związane z etapem rozwoju psychomotorycznego, na którym znajdują się maluchy w tym wieku. Charakterystyczna jest bowiem dla nich skłonność do wkładania napotkanych przedmiotów w naturalne otwory ciała – usta, nos czy uszy.

Do najczęstszych znalezisk w przewodach słuchowych należą owady (2-40% w zależności od źródła), koraliki (15-36%), kamyczki (2-33%), części zabawek (6-16%) i nasiona (2-13%). Zatem, w jaki sposób rozpoznać, że w uchu malucha znajduje się ciało obce? Jak powinna wyglądać pierwsza pomoc przedlekarska w przypadku stwierdzenia zatkana przewodu słuchowego?

Ciało obce w uchu – jak objawia się ten problem?

Częstość występowania ciał obcych w uszach jest różna u obu płci i szacuje się, iż jest nieco wyższa u chłopców (56-59% do 40-42% u dziewczynek). W 52% ciała obce znajduje się w uchu prawym (większość dzieci jest praworęcznych), w 46% w uchu lewym, a w 3,5% obustronnie.

Symptomy obecności ciała obcego w uchu dziecka mogą być różne i zależne od:

  • wieku dziecka,
  • rodzaju ciała obcego,
  • wielkości ciała obcego,
  • czasu jego zalegania,
  • stopnia zamknięcia przewodu słuchowego zewnętrznego.

Najbardziej dokuczliwym objawem, szczególnie u maluchów, jest ból ucha. Najczęściej występuje on, gdy dochodzi do skaleczenia przewodu słuchowego lub błony bębenkowej. Przyczyną ostrego bólu może być również zaklinowanie ciała obcego lub jego spęcznienie (na przykład w przypadku ziarna fasoli, czy też grochu). U niektórych chorych może występować także niezbyt nasilone krwawienia, które jest najczęściej wynikiem zadrapania lub skaleczenia skóry ucha.

W momencie, gdy ciało obce całkowicie zamknie przewód słuchowy, może wystąpić uczucie zatkania ucha, pogorszenie słuchu, niedosłuch, a także szumy uszne. Te ostatnie są szczególnie dokuczliwe w przypadku zaklinowania w przewodzie słuchowym owada. Szamoczący się insekt uderza skrzydłami o błonę bębenkową, co dodatkowo generuje uciążliwy huk, a nierzadko również ból.

W przypadku, gdy ciało obce zalega w przewodzie słuchowym dłuższy czas, może dojść do rozwoju stanu zapalnego. Objawia się on bólem ucha, świądem, zaczerwienieniem i obrzękiem. Czasem może wystąpić także wyciek treści ropnej, szczególnie w przypadku nadkażeń bakteryjnych.

ciało obce w uchu

Diagnostyka i leczenie ciała obcego w uchu

Lekarz (pediatra, rodzinny lub otolaryngolog) stawia diagnozę zwykle na podstawie wywiadu i badania otoskopowego (wziernikowanie ucha). Rozszerzenie diagnostyki o badanie słuchu ma uzasadnienie jedynie przy podejrzeniu uszkodzenia ucha środkowego lub wewnętrznego. To ostatnie objawia się zawrotami głowy, oczopląsem oraz niedosłuchem.

Uwidocznione ciało obce powinno być jak najszybciej usunięte przez lekarza. Pośpiech jest wskazany szczególnie w przypadku owadów, ciał pęczniejących oraz baterii (mogą powodować oparzenia i martwicę przewodu słuchowego). Lekarze w zależności od typu ciała obcego, jego wielkości i położenia używają różnych metod do ich usunięcia. Jedną z częstszych jest płukanie przewodu słuchowego zewnętrznego. Należy jednak pamiętać, iż nie w każdym przypadku sposób taki można zastosować. Przeciwwskazaniami do płukania jest głównie perforacja błony bębenkowej (obecnie lub w wywiadzie).

Nie wszystkie ciała obce da się usunąć od razu i w warunkach gabinetu lekarza POZ. Część z nich powinna być usunięta przez otolaryngologa lub w warunkach sali operacyjnej. Wskazaniami do skierowania dziecka do specjalisty są:

  • brak niezbędnych narzędzi,
  • nieudane próby unieruchomienia dziecka,
  • kilkukrotne niepowodzenie usunięcia ciała obcego,
  • wklinowanie ciała obcego,
  • umiejscowienie ciała obcego w pobliżu błony bębenkowej,
  • zagrażające uszkodzenie błony bębenkowej,
  • uszkodzenie przewodu słuchowego zewnętrznego lub błony bębenkowej,
  • ostre przedmioty w uchu,
  • zatkanie ucha owadem,
  • zatkanie ucha baterią.

Usunięcie ciała obcego z ucha – co dalej?

Po całkowitym usunięciu ciała obcego z ucha w większości przypadków nie są konieczne już dalsze procedury medyczne. Jest to równoznaczne z wyleczeniem. Niekiedy jednak w trakcie usuwania ciała obcego może dojść do powikłań, które wymagają dalszego leczenia. Spośród nich najczęściej dochodzi do uszkodzenia ścian przewodu słuchowego zewnętrznego. Zdarza się to w blisko połowie przypadków (zwykle jest to zadrapanie lub niewielkie skaleczenie). Do długotrwałych powikłań dochodzi bardzo rzadko i należy do nich między innymi uszkodzenie kosteczek słuchowych, otwarcie przedsionka, czy porażenie nerwu twarzowego.

Jeśli chodzi o profilaktykę, to warto dopilnować, by w otoczeniu malucha nie znajdowały się przedmioty mogące dostać się do przewodu słuchowego. Szczególną ostrożność należy zachować również podczas toalety i oczyszczania uszu. Najlepiej wykonywać to za pomocą preparatów – na przykład kropli lub sprayów dostosowanych do wieku dziecka.

Warto pamiętać również o tym, że specjaliści nie zalecają zatykania uszu watą (na przykład w przypadku bólu ucha). Wbrew licznym przesądom nie zapobiega to zapaleniu ucha środkowego. Wręcz może utrudniać ewakuację wydzieliny przewodu słuchowego i zaostrzać chorobę.

Ciało obce w uchu jest dość częstą przypadłością pediatryczną, szczególnie w grupie najmłodszych dzieci. Jego objawami są zwykle ból i pogorszenie słuchu, nierzadko także szumy uszne i uczucie pełności. Niektóre ciała obce z ucha może usunąć sam rodzic, ale należy robić to bardzo uważnie. Najczęściej po usunięciu ciała obcego nie są konieczne dalsze kroki, a pacjenta uznaje się za w pełni wyleczonego.

Bibliografia:
Ciała obce w uchu – prof. dr hab. med. Elżbieta Hassmann-Poznańska
Foreign bodies of the ear – Dmitry Tretiakow, Jerzy Kuczkowski – Forum Medycyny Rodzinnej 2012

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.