Bradykardia u dzieci – jak się objawia i jak leczyć?

Częstotliwość rytmu serca jest ważnym parametrem pozwalającym na wstępną ocenę i monitorowanie stanu pacjenta. Niepokojące oraz niebezpieczne dla zdrowia i życia są zarówno schorzenia przebiegające ze zbyt szybką akcją (tachykardią), jak i akcją zbyt wolną (bradykardią). Zatem, kiedy u maluchów można mówić o zbyt niskiej częstotliwości rytmu serca? Jakie są przyczyny tego stanu oraz w jaki sposób się on objawia? Przeczytaj, co oznacza bradykardia u dzieci.

Bradykardia u dziecka- definicja

Przyjmuje się, iż bradykardia u osób dorosłych to częstotliwość rytmu serca poniżej 60 uderzeń na minutę. W przypadku dzieci definicja zbyt wolnego tętna nie jest już tak prosta i wymaga uwzględnienia wieku malucha. Należy bowiem zdawać sobie sprawę, iż wartości uznane za prawidłowe u nastolatka mogą być całkowicie nieprawidłowe u niemowlaka. Tak więc o bradykardii u dzieci mówimy, gdy akcja serca wynosi (1):

• 0-3 miesiąc życia – <90 uderzeń na minutę,
• 3-6 miesiąc życia – <107 uderzeń na minutę,
• 6-9 miesiąc życia – <98 uderzeń na minutę,
• 9-12 miesiąc życia – <93 uderzeń na minutę,
• 12-18 miesiąc życia – <88 uderzeń na minutę,
• 18-24 miesiąc życia – <82 uderzeń na minutę,
• 2-3 rok życia – <76 uderzeń na minutę,
• 3-4 rok życia – <70 uderzeń na minutę,
• 4-6 rok życia – <65 uderzeń na minutę,
• 6-8 rok życia – <59 uderzeń na minutę,
• 8-12 rok życia – <52 uderzeń na minutę,
• 12-15 rok życia – <47 uderzeń na minutę,
• 15-18 rok życia – <43 uderzeń na minutę.

Jeśli chodzi o częstość występowania bradykardii, to w populacji osób dorosłych notuje się ją u 15,2% mężczyzn oraz 6,9% kobiet. U dzieci odsetek pacjentów ze zbyt wolną akcją serca jest niższy – przykładowo 1-2% u noworodków.

Bradykardia u dzieci – przyczyny

Najczęstszym rodzajem bradykardii u dzieci jest tak zwana bradykardia zatokowa. U jej podłoża leży spowolniona praca naturalnego rozrusznika serca, czyli węzła zatoko-przedsionkowego. W populacji pediatrycznej przyczynami tego stanu mogą być:

• nadmierne pobudzenie układu przywspółczulnego – zdarza się ono często u młodych sportowców, jako wynik wytrenowania. Co więcej, u wielu pacjentów jest odpowiedzią na wymioty, kaszel, mikcję, czy też defekację,
• odruch neurokardiogenny – pojawia się sytuacyjnie, w odpowiedzi na duży stres, widok krwi, czy też ból,
• problemy oddechowe – można do nich zaliczyć niedotlenienie, czy też bezdech (u wcześniaków z bezdechem epizody wolnej akcji serca są bardzo charakterystyczne),
• jadłowstręt psychiczny (anoreksja),
• problemy hormonalne – głównie niedoczynność tarczycy,
• problemy kardiologiczne – głównie wrodzone wady serca (na przykład ASD), czy też genetycznie uwarunkowane zaburzenia rytmu serca (na przykład zespół Brugadów),
• leki – na przykład beta-blokery, fenylefryna (stosowana w lekach na przeziębienie), fentanyl (opioidowy lek przeciwbólowy).

Bradykardia u dzieci – całkowity blok przedsionkowo-komorowy (AV)

Szczególnym rodzajem bradykardii, która może występować u dzieci, jest bradykardia związana z całkowitym blokiem AV. U jej podłoża leży zahamowanie przewodzenia impulsów elektrycznych pomiędzy generującymi rytm przedsionkami a komorami. Skutkuje to uruchomieniem się zapasowego rozrusznika komorowego narzucającego rytm o częstotliwości maksymalnie 40-60 lub 20-40 uderzeń na minutę.

Blok AV może mieć charakter wrodzony lub nabyty. Ten pierwszy występuje z częstością 1/15-22 tysiące żywych urodzeń. U jego podłoża leży zazwyczaj choroba tkanki łącznej u matki (na przykład toczeń). W rzadkich przypadkach wrodzony blok AV może być wynikiem płodowej infekcji mięśnia sercowego.

Jeśli chodzi o nabyty blok AV, to najczęściej jest on powikłaniem operacyjnej korekcji wrodzonych wad serca. Szacuje się, iż może się pojawić u 0,1 do 5% operowanych maluchów. Inne przyczyny nabytego bloku AV w populacji pediatrycznej są bardzo rzadkie.

Bradykardia u dzieci – objawy i leczenie

Objawy bradykardii u dzieci są zróżnicowane i zależą od czasu jej trwania oraz nasilenia. W przypadku bardzo krótkotrwałych epizodów najczęściej są bezobjawowe. Jeśli chodzi o symptomy długo utrzymującej się bradykardii o istotnym nasileniu, to można do nich zaliczyć:

• postępująca niewydolność serca – zwłaszcza u najmłodszych maluchów,
• upośledzenie łaknienia oraz niechęć do jedzenia,
• senność,
• apatia,
• łatwa męczliwość,
• słabszy rozwój fizyczny,
• pogorszenie sprawności intelektualnej,
• zawroty głowy, zasłabnięcia, czy też omdlenia – zwłaszcza u dzieci starszych. Co warte zaznaczenia, incydentom utraty przytomności mogą towarzyszyć drgawki.

Jeśli chodzi o leczenie bradykardii u dzieci, to można wyróżnić metody farmakologiczne oraz inwazyjne. Stosowanie leków ma zawsze charakter przejściowy. Docelową metodą jest wszczepienie układy stymulującego (potocznie zwanego rozrusznikiem). Zabieg taki wykonują w naszym kraju specjalistyczne ośrodki kardiologii dziecięcej, które następnie sprawują piecze nad małym pacjentem.
Słowem zakończenia, zbyt wolna akcja wpływa negatywnie na stan zdrowia i komfort życia pacjenta. Stąd też nawracające epizody bradykardii powinni być zawsze wskazaniem do diagnostyki kardiologicznej oraz ewentualnego leczenia.

Bibliografia:
(1) – Reprinted from: The Lancet, Vol. 377 (9770), Fleming S., Thompson M., Stevens R. et al., Normal ranges of heart rate and respiratory rate in children from birth to 18 years of age: a systematic review of observational studies: 1011–1018. Copyright 2011, with permission from Elsevier
Rozpoznawanie i leczenie bradykardii u noworodków i dzieci – Alban-Elouen Baruteau, James C. Perry, Shubhayan Sanatani, Minoru Horie, Anne M. Dubin
Bradykardia w wieku dziecięcym – prof. dr hab. n. med. Katarzyna Bieganowska