Błonica – zapomniany, ale wciąż aktualny problem

Błonica jest bardzo groźną, przenoszoną drogą kropelkową chorobą zakaźną wywoływaną działaniem toksyny produkowanej przez bakterię Corynebacterium diphtheriae (maczugowca błonicy). Do czasu wprowadzenia powszechnych szczepień schorzenie to było przyczyną częstych epidemii, które charakteryzowały się wysoką umieralnością. Ostatnia z nich miała miejsce w naszym kraju w latach 50 XX-wieku (notowano wtedy około 40 tysięcy zachorowań i 3 tysiące zgonów rocznie). Współcześnie w Polsce nie rejestruje się nowych przypadków błonicy. Nie oznacza to jednak, iż choroba ta została całkowicie wyeradykowana i już nie występuje – każdego roku w Europie stwierdza się około 20-30 nowych przypadków zakażeń. Zatem, czy błonica jest wciąż aktualnym zagrożeniem?

Błonica – najczęstsze postacie oraz objawy

W literaturze naukowej można znaleźć opisy różnych postaci błonicy. Spośród nich można wymienić między innymi:

  • Błonica gardła – jest najczęściej stwierdzaną postacią błonicy. Objawia się bólami gardła o umiarkowanym nasileniu, problemami z połykaniem, ślinotokiem, niewysoką gorączką oraz bladością powłok. U chorych stwierdza się ponadto niewyraźną mowę. W literaturze określa się to mianem mowy kluskowatej. Ponadto stwierdza się charakterystyczne biało-szarawe naloty w gardle pod postacią błon rzekomych (stąd też nazwa choroby). Co więcej, zwraca uwagę bolesność i znaczne powiększenie węzłów chłonnych zlokalizowanych na szyi, co w skrajnych przypadkach daje obraz tak zwanej „szyi Nerona” (znaczny obrzęk tkanek miękkich szyi). U chorych możliwe jest oderwanie fragmentów błon rzekomych i ich aspiracji do dróg oddechowych. Może to nawet doprowadzić do uduszenia.
  • Błonica krtani – najczęściej jest wynikiem szerzenia się zakażenia pierwotnie zajmującego gardło. Ze względu na wąskie światło krtani występujące u dzieci nieleczona choroba może doprowadzić do ostrej niewydolności oddechowej i śmierci z powodu uduszenia. Objawy błonicy krtani są podobne jak w przypadku postaci atakującej gardło. Wśród dodatkowych symptomów występują chrypka, bezgłos, głośne świsty wdechowe (tak zwany stridor) oraz „szczekający” kaszel. Podobne objawy są bardzo charakterystyczne dla o wiele częściej występującego w naszym kraju podgłośniowego zapalenia krtani, którego etiologia jest najczęściej wirusowa.
  • Błonica nosa – objawia się wyciekiem surowiczej lub surowiczo-krwistej wydzieliny z nosa oraz błonami rzekomymi. Choroba ma przebieg dosyć łagodny i rzadko są notowane objawy ogólne (na przykład gorączka, osłabienie, czy też bóle mięśniowo-stawowe).
  • Błonica skóry – jest to tak zwane zakażenie przyranne. Objawia się przewlekłym, niegojącym się owrzodzeniem.

Co warte zaznaczenia, objawy błonicy wynikają w głównej mierze z działania toksyny bakteryjnej, która może zatruwać cały organizm. Stąd też, w przebiegu błonicy gardła oraz krtani mogą występować objawy ogólnoustrojowej intoksykacji. Spośród nich można wymienić tachykardię, zaburzenia rytmu serca, porażenia mięśni, zaburzenia czucia, uszkodzenie nerek, czy też zmiany zapalno-martwicze w sercu.

błonica

Błonica – szczepienie

Znaczne zmniejszenie ilości notowanych przypadków błonicy jest w głównej mierze zasługą szczepień. Według WHO w 2010 było zaszczepionych ponad 85% populacji światowej. W naszym kraju zaszczepionych jest ponad 95% dzieci, a cały program szczepień określa publikowany każdego roku kalendarz szczepień obowiązkowych oraz zalecanych. Wynika z niego, iż obowiązkowe szczepienie na błonicę obejmuje 4 dawki podstawowe szczepionką DTP (7-8 tydzień życia, 3-4 miesiąc, 5-6 miesiąc, 16-18 miesiąc) oraz 3 dawki przypominające (6 rok życia DTaP, 14 rok życia Tdap, 19 rok życia Td). Szczepienia zawarte w kalendarzu są w pełni refundowane. Dopuszcza się jednak stosowanie zakupionych przez rodziców szczepionek skojarzonych, czyli pozwalających na jednoczasowe zaszczepienie na kilka patogenów (na przykład tężec, błonicę, krztusiec, polio oraz H. influenza typu B).

Błonica – rozpoznanie oraz leczenie

Rozpoznanie błonicy opiera się w głównej mierze na obrazie klinicznym oraz wywiadzie wskazującym na brak szczepień ochronnych i podróżowanie w rejony endemicznego występowanie tej choroby. Za te ostanie uważa się między innymi kraje Afryki, Azji Południowego Pacyfiku, Bliskiego Wschodu, Europa Wschodniej, a także Haiti i Republikę Dominikany. Ostateczne rozpoznanie jest stawiane na podstawie wyniku badania bakteriologicznego wymazu z gardła.

Jeśli chodzi o leczenie błonicy, to obejmuje ono podawanie antytoksyny dezaktywującej toksynę bakteryjną oraz antybiotyków. U części pacjentów konieczna jest intubacja lub wykonane tracheotomii. Śmiertelność leczonej błonicy sięga około 5-10% (dzieci poniżej 5 roku życia oraz dorośli powyżej 40 – 20%). Przypadki nieleczone kończą się w 50% zgonem chorego.

Słowem zakończenia, błonica jest w Europie chorobą praktycznie zapomnianą. Niedawne przypadki zgonów w Belgii (3-letnie dziecko) oraz Hiszpanii (6-letnie dziecko) z powodu zakażenia C. diphtheriae przypominają nam, iż schorzenie to wciąż występuje.

Bibliografia:
Strona internetowa Narodowego Instytuty Zdrowia Publicznego
Błonica – dr hab. n. med. Ernest Kuchar, Klinika Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym WUM
Interna Szczeklika 2018/19

 

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.