Biegunka ostra u dzieci – to rób, a o tym zapomnij!

Ostra biegunka jest jedną z częstszych dolegliwości występujących u dzieci. Szacuje się wręcz, iż chociaż raz dotknie ona każdego malucha przed ukończeniem przez niego 5 roku życia. Ostra biegunka jest również jedną z najczęstszych przyczyn hospitalizacji w tej grupie wiekowej. Zatem, jak przebiega ostra biegunka u dzieci? W jaki sposób można ją leczyć oraz czy można jej zapobiec?

Ostra biegunka u dziecka – definicja, objawy, przyczyny

O biegunce mówimy, jeśli bez względu na wiek dziecka oraz sposób jego żywienia wystąpiły:

  • zmiana charakteru stolców (stały się półpłynne lub wodniste),
  • zmiana liczby stolców (często przynajmniej dwukrotnie większa liczba stolców – nawet kilkanaście dziennie),
  • domieszka krwi, śluzu lub ropy w stolcu.

Według definicji Światowej Organizacji Zdrowia, biegunkę można rozpoznać, jeśli maluch oddaje minimum 3 półpłynne lub wodniste stolce na dobę. Taka definicja dotyczy jednak jedynie maluchów karmionych sztucznie. Dzieci karmione piersią mogą bowiem oddawać fizjologicznie kilka lub nawet kilkanaście stolców w ciągu 24 godzin. W związku z tym, rozpoznanie u nich biegunki opiera się na stwierdzeniu większej niż normalna ilości kupek. Za rozpoznaniem biegunki u niemowlaka przemawia również nagła zmiana charakteru jego stolców.

biegunka ostra

Oprócz luźnych stolców biegunce towarzyszyć mogą również inne objawy. Spośród nich można wymienić nudności, wymioty, gorączkę oraz bóle brzucha. Jednym z najgroźniejszych, zagrażających życiu malucha powikłań biegunki jest odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe. Stąd też podstawą leczenia jest nawadnianie dziecka.

Przyczyną biegunki ostrej u dzieci w większości przypadków są infekcje. W głównej mierze czynnikiem sprawczym są wirusy, zwłaszcza rotawirusy. Rzadziej przyczyną mogą być bakterie i produkowane przez nie egzotoksyny. Sporadycznie zdarzają się również przypadki biegunek ostrych wywołanych przez pierwotniaki lub pasożyty jelitowe.

Leczenie ostrej biegunki u dzieci

W przypadku domowego leczenia ostrej biegunki u dzieci należy stosować się do kilku ważnych zasad:

  • pomimo wystąpienia biegunki, nie należy ograniczać podaży pokarmów,
  • należy bacznie obserwować, czy u dziecka nie pojawiają się objawy odwodnienia – na przykład suche błony śluzowe, senność, płacz bez łez,
  • należy pamiętać, iż zapotrzebowanie na płyny wzrasta. Stąd też, aby zapobiec odwodnieniu malucha, trzeba podawać mu więcej płynów niż zwykle.

W celu nawodnienia warto stosować specjalne płyny (dostępne w aptece), które zawierają niezbędne elektrolity tracone podczas biegunki. Jeżeli nie są dostępne, można dziecku podawać wodę, herbatę, lekko osolone zupy (na przykład rosół). Warto również pamiętać, że obowiązuje zasada, że dziecko w trakcie biegunki może pić bez ograniczeń. Co więcej, należy przyjąć, że po każdorazowym oddaniu luźnego stolca maluch do 2 roku życia powinien otrzymać około pół szklanki dodatkowych płynów. U dzieci starszych ilość ta powinna być dwukrotnie wyższa (szklanka).

Stosowanie farmakoterapii i leków przeciwbiegunkowych u dzieci jest stosunkowo ograniczone. Lekarze zalecają jedynie podawanie dziecku z ostrą biegunką probiotyku. Spośród dostępnych preparatów udokumentowane działanie mają te, które zawierają szczepy bakterii Lactobacillus GG, Saccharomyces boulardii. Skuteczny w ostrej biegunce u dzieci może być również smektyn. Nie zawsze jest on jednak dobrze tolerowany. Nie zaleca się natomiast podawania dzieciom takich substancji jak węgiel aktywowany i loperamid. Według specjalistów działania niepożądane, tych leków są zbyt duże w stosunku do potencjalnych korzyści z ich podania.

Zwykle biegunka leczona w warunkach domowych dietą i nawadnianiem ustępuje w przeciągu 5-7 dni. W tych przypadkach wizyta u lekarza nie jest konieczna. Istnieją jednak symptomy, które powinny skłonić do wizyty w poradni POZ. Oto one:

  • objawy odwodnienia – płacz bez łez, suchy język, zapadnięte gałki oczne, wzmożone pragnienie, niechęć do jedzenia i picia, zaburzenia świadomości, rzadkie oddawanie małych ilości moczu,
  • intensywne wymioty,
  • stolce z domieszką krwi,
  • stolce liczne, wolne, tryskające,
  • gorączka (u dzieci do 3 miesiąca życia > 38 stopni, u starszych >39),
  • brak poprawy po płynoterapii.

Zapobieganie ostrym biegunkom u dzieci

Niekiedy, celem ograniczenia transmisji zakażenia, lekarz zaleca wstrzymanie kontaktu z innymi dziećmi i izolację chorego. Dzieje się to najczęściej w przypadku wystąpienia ostrej biegunki infekcyjnej z krwią. Innym wskazaniem jest udokumentowane zakażenie szczepem bakterii Escherichia coli O157:H7 lub Shigella. Takie postępowanie zmniejsza szansę przeniesienia zakażenia. Tym samym pozwala na ograniczenie prawdopodobieństwa wystąpienia ostrej biegunki u innych maluchów.

W zapobieganiu ostrym biegunkom o podłożu infekcyjnym ma również znaczenie przestrzeganie fundamentalnych zasad higieny. Dotyczy to w szczególności czynności związanych z przygotowywaniem i spożywaniem posiłków. Co ważne, uważa się również, że ochronną rolę w przypadku ostrych biegunek u najmłodszych niemowląt może odgrywać regularne karmienie piersią.

Nie sposób nie wspomnieć także o szczepieniach. Części zakażeń rotawirusami, będącymi jedną z częstszych przyczyn ostrej biegunki u maluchów, da się dzięki nim uniknąć lub częściej zmniejszyć ryzyko poważnego przebiegu. Szczepienie obejmuje podanie maluchowi 2 lub 3 dawek doustnych w odstępach 4-tygodniowych.

Słowem zakończenia, biegunki ostre o podłożu infekcyjnym są jedną z bardziej rozpowszechnionych chorób u dzieci. Najczęściej mają przebieg łagodny i przy dbaniu o stan nawodnienia malucha nie stanowią większego zagrożenia.

Bibliografia:
Szczepionka przeciw rotawirusom – Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego
Biegunka ostra – Prof. dr hab. med. Hanna Szajewska
Pediatria pod redakcją Prof. Wandy Kawalec
Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Kamil, student VI roku medycyny. Szczególnie zainteresowany tematyką z zakresu medycyny rodzinnej i podstawowej opieki zdrowotnej oraz leczenia bólu. Wzorujący się na dawnym modelu stosowania medycyny, kiedy to lekarze zajmowali się pacjentem w sposób całościowy, udoskonalonym jednak o najbardziej aktualną medyczną wiedzę i nowoczesne metody terapeutyczne.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.