Białaczka – kiedy błahe objawy zwiastują ciężką chorobę

Nowotwory u dzieci są drugą najczęstszą przyczyną zgonów w populacji pediatrycznej. Dzieje się tak głównie dlatego, że rozwijają się one zazwyczaj dużo szybciej niż u dorosłych, a co gorsza przebiegają z nieco innymi objawami, co może opóźniać postawienie prawidłowej diagnozy. Aż 35% wszystkich nowotworów w populacji pediatrycznej stanowią białaczki – najczęstsze nowotwory spotykane u dzieci. W tym artykule postaramy się opisać dokładnie, jakie objawy może dawać białaczka na różnych etapach choroby, a także wyjaśnić jakie są możliwości ich leczenia i jak ono przebiega.

Czym właściwie jest białaczka?

Białaczki są chorobami nowotworowymi o różnym przebiegu i objawach, wywodzącymi się z układu krwiotwórczego. Choroby te polegają na nadmiernym rozroście klonalnym komórek tego układu w szpiku kostnym, węzłach chłonnych, wątrobie i śledzionie, a w późniejszym etapie również w innych tkankach. Tradycyjnie białaczki dzieli się na cztery główne typy :

  • ostra białaczka szpikowa (AML)
  • ostra białaczka limfoblastyczna (ALL)
  • przewlekła białaczka szpikowa (CML)
  • przewlekła białaczka limfatyczna (CLL)

Osiągnięcia współczesnej medycyny pozwoliły nam jednak dokładnie badać rodzaj komórek dominujący w obrazie chorobowym, przez co podział ten jest tak naprawdę dużo bardziej skomplikowany. Jednakże dzięki temu możliwości leczenia są dostosowane do konkretnego podtypu danej białaczki, a przez to nie tylko bardziej skuteczne, ale i obarczone mniejszymi działaniami niepożądanymi, co jest niezwykle ważne dla samopoczucia małych pacjentów.

Wczesne objawy białaczki – co powinno nas zaniepokoić?

Patologiczne komórki nowotworowe początkowo namnażają się w szpiku, przez co utrudnione jest tworzenie się prawidłowych krwinek, a w związku z tym w organizmie dziecka powstaje niedobór właściwych elementów morfotycznych krwi, wraz z całą gamą towarzyszących mu objawów. Pierwsze symptomy białaczki są bardzo często niespecyficzne, a nawet błahe, zazwyczaj też pokrywają się z objawami niezbyt groźnych chorób wieku dziecięcego. Dlatego też, nie ma powodów do paniki, kiedy zauważymy któryś z poniższych symptomów, gdyż najprawdopodobniej okaże się, że maluch złapał jakąś infekcję, jednak mimo wszystko, zawsze warto udać się do specjalisty, aby rozwiać wszelkie obawy i wątpliwości.

białaczka

Najczęściej białaczka daje o sobie znać, gdy wcześniej żywe i ruchliwe dziecko, nagle stało się osłabione i apatyczne. Dzieje się tak z uwagi na powstałą z niedoboru erytrocytów anemię organizm malca jest niedotleniony, przez co łatwiej się męczy, jest ospały i blady.

Z uwagi na zbyt małą ilość płytek krwi, których zajęty szpik nie zdołał wyprodukować w odpowiedniej ilości, często zauważa się nasilone krwawienia np. z dziąseł po szczotkowaniu zębów lub z zadrapań, a także łatwe i częste powstawanie siniaków i wybroczyn skórnych. Sińce potrafią zrobić się nawet przy zwykłym dotyku lub lekkim urażeniu kończyny, co z pewnością nie jest normalną sytuacją u żadnego zdrowego dziecka.

Dodatkowo chory maluch może uskarżać się również na bóle kończyn, niezwiązane z żadnymi wcześniejszymi urazami – będą one powodowały niechęć do zabawy, a nawet chodzenia lub poruszania się. Często również możemy zauważyć podwyższenie temperatury ciała dziecka i występowanie gorączki o nieznanej przyczynie. Wymienione objawy nie są zbyt charakterystyczne i występują także przy infekcjach czy przeziębieniu, jednak ważne jest, aby zawsze zachować czujność i w porę móc zareagować.

Gdy choroba już się rozprzestrzeniła – późne objawy białaczek

Objawy narządowe natomiast występują zazwyczaj trochę później, ponieważ są one skutkiem rozprzestrzenienia się choroby oraz naciekania tkanek i narządów. Symptomy związane z ekspansją białaczki to najczęściej :

  • powiększenie wątroby i śledziony – rozpoczyna się, gdy choroba dotrze ze szpiku kostnego do tych narządów i w nich będzie kontynuować rozwój procesu nowotworowego;
  • powiększenie węzłów chłonnych – jest znakiem wniknięcia blastów do układu chłonnego i ich wzmożonego namnażania w węzłach chłonnych;
  • ból brzucha – spowodowany naciekaniem tkanek i powstawaniem skupisk komórek nowotworowych, często z wyczuwalnym w badaniu palpacyjnym guzem;
  • bóle głowy i wymioty – szczególnie wybudzające dziecko w nocy i nad ranem, związane z zajęciem mózgu przez nowotwór;

Jeżeli zauważysz niepokojące objawy, zawsze warto udać się na konsultację do specjalisty. Lekarz zbierze wywiad i dokładnie zbada dziecko, a następnie zleci odpowiednio ukierunkowaną diagnostykę. Najpewniej okaże się, że jest to tylko niegroźna infekcja i wszystko jest pod kontrolą, jeśli zaś potwierdziłyby się najgorsze obawy – szybka i właściwa diagnostyka pozwoli błyskawicznie rozpocząć terapię, która może uratować zdrowie i życie chorego na białaczkę malca.

Białaczka leczenie – na czym polega i jakie daje efekty?

Terapia białaczek różni się znacznie w zależności od typu i podtypu choroby występującej u pacjenta. Zazwyczaj jednak poszczególne białaczki ostre leczymy dość podobnie, tak jak i w zbliżony sposób leczy się białaczki przewlekłe, których terapia zakłada wciąż przede wszystkim przeszczep szpiku.

Możliwości terapeutyczne ostrych białaczek

Ostre białaczki rozwijają się z reguły bardzo gwałtownie, z uwagi na to, że w tych chorobach nadmiernie rozrastają się w komórki znajdujące się na wczesnym etapie rozwoju (komórki z linii granulocytowej w przypadku białaczki szpikowej lub limfocytowej w białaczce limoblastycznej). Dochodzi do bardzo szybkiego wzrostu liczby tych patologicznych komórek zwanych blastami, a ich liczba jest tak duża, że przeważają nad innymi zdrowymi komórkami szpiku, wypierają je i stopniowo zajmują węzły chłonne, wątrobę i śledzionę, a następnie kolejne narządy. Z tego powodu leczenie ostrych białaczek jest wieloetapowe, a składa się na nie:

  • faza przygotowawcza – najważniejsza jest w tym czasie precyzyjna diagnostyka i poprawienie samopoczucia pacjenta poprzez uzupełnienie niedoboru prawidłowych elementów krwi i walka z anemią
  • faza indukcji remisji – w trakcie tej fazy stosowana jest intensywna chemioterapia w celu uzyskania remisji choroby nowotworowej;
  • faza konsolidacyjna – w fazie tej stosowana jest terapia mającą na celu zlikwidować tzw. chorobę resztkową. Stosuje się tu nieco inny zestaw leków niż przy chemioterapii, gdyż terapia taka ma na celu zniszczenie przetrwałych w organizmie komórek nowotworowych mogących doprowadzić do wznowy białaczki;
  • faza leczenia pokonsolidacyjnego – tutaj forma leczenia zależy od stanu chorego i możliwości nawrotu nowotworu. Stosowany jest tutaj przeszczep szpiku albo chemioterapia podtrzymująca remisję choroby.

Dokładny schemat leczenia jest jednak zawsze dobierany indywidualnie w zależności od podtypu białaczki i reakcji dziecka na podawane leki.

Oprócz ogólnego stanu małego pacjenta, w trakcie leczenia ważna jest także odpowiedź organizmu, którą sprawdza się podczas osiągania tzw. punktów kontrolnych. Są to tak właściwie dni terapii, kiedy wykonuje się badania sprawdzające, jak dobrze choroba poddaje się leczeniu. Występują trzy punkty kontrolne, kiedy lekarze za pomocą specjalistycznych badań sprawdzają odpowiedź organizmu na leczenie, a są to:

  • 8 dzień – ilościowy i procentowy pomiar blastów pozostałych w organizmie po rozpoczęciu leczenia – lekarz wnioskuje również o odpowiedzi na podane sterydy;
  • 15 dzień – wykonywane jest wtedy badanie szpiku i tw. choroby resztkowej (MRD), czyli wykrycie ewentualnej obecności przetrwałych komórek nowotworowych, mogących indukować nawroty choroby;
  • 33 dzień – jest to ostateczny czas na uzyskanie remisji choroby, potwierdzane za pomocą badania morfologicznego szpiku.

Postępowanie terapeutyczne w przewlekłych białaczkach

Tak jak w poprzednim przypadku, tak samo przy białaczkach przewlekłych forma leczenia jest indywidualnie dobierana w zależności od podtypu choroby i stanu chorego dziecka. Lekami pierwszego rzutu są zazwyczaj inhibitory kinazy tyrozynowej BCR-Abl, które uniemożliwiają namnażanie się komórek nowotworowych i kierują je na drogę apoptozy, czyli naturalnej śmierci komórki. Dodatkowo w terapii stosuje się również leki cytotoksyczne, które również mają na celu zahamowanie rozrostu klonalnego komórek. Metodą umożliwiającą całkowite wyleczenie jest natomiast przeszczep allogeniczny szpiku kostnego, czyli przeszczep komórek szpiku pochodzących od dawcy, najczęściej spokrewnionego.

Należy jednak zawsze pamiętać, że u każdego dziecka choroba może przebiegać w różny sposób, być mniej lub bardziej agresywna, tak samo, jak różna może być też jej reakcja na stosowane leczenie. Proces terapeutyczny jest długi i stresujący, i choć nie zawsze udaje się zwalczyć nowotwór, zawsze należy mieć nadzieję, że uda się go całkowicie pokonać, a mały pacjent dostanie upragnioną szansę na długie i zdrowe życie.

Najczęstsze nowotwory w populacji pediatrycznej, białaczki, pomimo postępu medycyny i nowych, skuteczniejszych metod leczenia, wciąż są bardzo niebezpieczne i nieprzewidywalne. Ich objawy często są bardzo niecharakterystyczne, przez co szybka diagnostyka jest często utrudniona, a rokowanie zbyt późno wykrytej choroby jest często niekorzystne. Dlatego też niezmiernie ważne jest, aby udać się do lekarza, gdy tylko zauważymy jakieś niepokojące objawy, gdyż szybka i trafna diagnoza postawiona przez specjalistę może uratować nie tylko zdrowie Twojego dziecka, ale i jego życie.

Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Skonsultuj się z lekarzem.

Nina, studentka ostatniego roku kierunku lekarskiego, szczególnie zainteresowana tematyką onkologii, badań obrazowych oraz radiologii pediatrycznej. Pisaniem artykułów o tematyce medycznej zajmuję się, aby poszerzać wiedzę i świadomość pacjentów dotyczącą chorób, z którymi mogą się kiedyś zmierzyć lub też właśnie z nimi walczą, ponieważ wierzę, że największe efekty przynosi terapia oparta na partnerstwie. Wyedukowany pacjent lepiej potrafi dbać o swoje zdrowie oraz często dzięki odpowiedniej wiedzy zgłasza się do lekarza już na wczesnym etapie choroby.Wtedy też lepiej rozumie on samą istotę choroby, a dzięki wzajemnej współpracy lekarz i pacjent wspólnie mogą opracować najlepszy plan działania, gdyż właśnie taka relacja przynosi zwykle najlepsze efekty.

Komentarze

Odpowiedz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

    Polecane tematy