Badanie ogólne moczu w ciąży – jak interpretować wyniki

Kobiety ciężarne są szczególnie narażone na infekcje dróg moczowych. Występują one u około 2 do 4% pań spodziewających się dziecka i stanowią duże zagrożenia dla samej pacjentki, jak i płodu. Z tego też powodu wszystkie światowe towarzystwa ginekologiczne zalecają regularną ocenę moczu u każdej ciężarnej. Pozwala to na wczesne wykrycie choroby i rozpoczęcie leczenia. U 80% pacjentek bakteriomocz wyprzedza inne objawy. Zatem, w których tygodniach powinno wykonywać się badanie ogólne moczu w ciąży i jak interpretować jego wyniki?

Kalendarium badań ogólnych moczu w ciąży

Badanie ogólne moczu u kobiet ciężarnych powinno być wykonane w następujących tygodniach jej trwania:

Początek ciąży – ocena ogólna moczu jest jednym z podstawowych oznaczeń, które powinien zlecić lekarz ginekolog na pierwszej wizycie. Na tym etapie ciąży zaleca się również wykonanie posiewu moczu.

• 11-14 tydzień ciąży – odpowiada to terminowi pierwszego kontrolnego badania USG.
• 15-20 tydzień ciąży – odpowiada to terminowi drugiego kontrolnego badania USG (18-22 tydzień).
• 21-26 tydzień ciąży – na tym etapie ciąży wykonuje się zazwyczaj również test OGTT (24-28 tydzień) oraz oznacza przeciwciała przeciwko toksoplazmozie.
• 27-32 tydzień ciąży – odpowiada to terminowi trzeciego kontrolnego badania USG.
• 32-37 tydzień ciąży – na etapie ciąży powtarza się również zazwyczaj odczyn Wassermanna (odczyn kiłowy).
• 38-39 tydzień ciąży – w końcowym okresie trwania ciąży ryzyko zakażeń układu moczowego jest największe. W głównej mierze tłumaczy się to uciskiem macicy na moczowody i zastojem moczu w nerkach.
• 40-tydzień ciąży – badanie to wykonuje się, o ile wcześniej niedoszło do rozwiązania.

Badanie ogólne moczu i jego posiew są również wskazane każdorazowo w przypadku wystąpienia u ciężarnej objawów dyzurycznych lub gorączki i bólu w okolicy lędźwiowej.

Badanie ogólne moczu w ciąży – technika pobierania

Wyniki badania ogólnego moczu są miarodajne jedynie pod warunkiem, że mocz był pobrany w sposób prawidłowy. Tak więc zaleca się bezpośrednio przed próbą oddania próbki rozchylenie zewnętrznych warg sromowych i dokładne umycie okolicy ujścia cewki moczowej za pomocą płynu do higieny intymnej lub mydła. Co więcej, do wcześniej przygotowanego pojemnika powinien trafić jedynie poranny mocz ze środkowego strumienia. Pierwsza i końcowa porcja powinna być oddana do toalety. Tak przygotowaną próbkę należy w ciągu 2 godzin dostarczyć do laboratorium. Jeśli chodzi o dłuższe przechowywanie, to jest ono możliwe w temperaturze 4-6 stopni Celsjusza (do kilku godzin).

Badanie ogólne moczu w ciąży – interpretacja wyników

Wynik badania ogólnego moczu zawiera szereg parametrów. Spośród nich najważniejsze są:

• Barwa moczu – prawidłowo powinna być ona słomkowa lub żółta. Bardzo jasny mocz może wynikać z dużej ilości spożytych płynów, a bardzo ciemny być objawem odwodnienia lub kamicy żółciowej.
• Odczyn moczu – prawidłowo powinien być on kwaśny, co hamuje rozwój bakterii chorobotwórczych. Zasadowy odczyn świadczy zwykle o infekcji toczącej się w drogach moczowych.
• Ciężar właściwy moczu – świadczy on o stopniu zagęszczenia moczu i powinien prawidłowo mieścić się zakresie od 1,025 do 1,035 g/ml. Wartości wyższe świadczą o nadmiernym zagęszczeniu moczu (odwodnienie). Niższe świadczą o jego rozcieńczeniu (upośledzenie funkcji nerek, niedoczynność/nadczynność tarczycy).

Glukoza, białko, ketony w moczu i inne

• Glukoza – prawidło powinna być ona nieobecna. Jej pojawienie się w moczu świadczy zwykle o cukrzycy (przekroczony zostaje tak zwany prób nerkowy dla glukozy).
• Białko – prawidłowo powinno być ono nieobecne. Jego pojawienie się w może być objawem stanu przedrzucawkowego (minimum 300 mg białka/dobę), infekcji dróg moczowych lub też ciężkiej choroby nerek. U części pacjentek białkomocz może towarzyszyć gorączce, dużemu wysiłkowi fizycznemu lub też długiemu pozostawaniu w pozycji stojącej.
• Ketony – prawidłowo powinny być nieobecne. Ich pojawienie się może świadczyć o niewyrównanej cukrzycy i jej powikłaniach lub też uporczywych wymiotach ciężarnych.
• Erytrocyty (czerwone krwinki) – w prawidłowym osadzie moczu nie powinno być ich więcej niż 3 w polu widzenia. Większa ilość jest określana mianem krwinkomoczu lub krwiomoczu (widoczne jest czerwone zabarwienie moczu) i może świadczyć o infekcji dróg moczowych lub kamicy.
• Leukocyty (białek krwinki) – w prawidłowym osadzie moczu nie powinno być ich więcej niż 4-5 w polu widzenia. Większa ich ilość jest określana mianem leukocyturii i może świadczyć o nieprawidłowym pobraniu materiału lub infekcje dróg moczowych. Dodatni wynik na obecność leukocytów jest wskazaniem do wykonania posiewu moczu.
• Bakterie – w prawidłowym osadzie moczu powinny być nieobecne. Jakakolwiek ich ilość, zwłaszcza z leukocyturią i krwinkomoczem, jest wskazaniem do wykonania posiewu moczu.
• Nabłonki płaskie – w prawidłowym osadzie moczu nie powinno być ich więcej niż 3-5 w polu widzenia. Ich większa ilość świadczy zwykle o infekcji w drogach moczowych.
• Wałeczki – w prawidłowym osadzie moczu powinny być nieobecne. Ich pojawienie może świadczyć o różnych, często ciężkich chorobach nerek i wymaga pogłębienia diagnostyki.

Dlaczego regularne badanie moczu jest tak ważne?

Słowem zakończenia, badanie ogólne moczu w ciąży jest oznaczeniem bardzo przydatnym i pozwala na wczesne wykrycie infekcji dróg moczowych. Jego regularne wykonywanie powinno być jednym z elementów prawidłowo prowadzonej ciąży.

Bibliografia:
Ogólne badanie moczu – dr med. Robert Drabczyk
Zakażenie układu moczowego w ciąży – dr med. Robert Drabczyk
Ginekologia i położnictwo – pod redakcją Grzegorza H. Bręborowicza