Pierwszy miesiąc życia dziecka

„Bezbronne, kruche i takie malutkie” – tak właśnie postrzegasz swoje nowo narodzone dziecko? Powinnaś wiedzieć, że mimo pozornej maleńkości, niemowlę zostało dużo lepiej przystosowane do życia niż wskazują na to pozory. Odruchy: szukania, ssania, chwytny, Moro, pełzania i chodu automatycznego – zapewniają mu przetrwanie w nowym, całkiem obcym dla niego świecie.

Wygląd noworodka

Twoje dziecko po narodzeniu z pewnością nie będzie przypominało pięknego bobaska z reklam telewizyjnych. Raczej jakby przetrwało kilka rund na ringu bokserskim. Dodatkowo w krótkim czasie straci nawet 10% swojej masy urodzeniowej. Wystarczy jednak kilka dni (zazwyczaj 10), by noworodek powrócił do swojej wagi wyjściowej i rozpoczął „bieg” po trasie do intensywnego rozwoju.

Uwaga!
Szczególnie dynamiczny wzrost obserwuje się w trzecim tygodniu, kiedy nagle dziecko zaczyna jeść więcej niż zwykle. Nie dziw się, że może się domagać dodatkowych porcji mleka. Obserwuj swojego maluszka, zaufaj intuicji i odpowiadaj na jego potrzeby.

Jak szybko rośnie noworodek?

Gdy dziecko odrobi zaległości po utracie wagi po porodzie, przybiera nawet 30 gramów każdego dnia. W pierwszych sześciu tygodniach chłopcy rosną około 2,5 centymetra, a dziewczynki około 5 centymetrów.  Ponadto zwiększa się obwód głowy. Średnio o 2,5 centymetrów. Oprócz wymiarów, zmienia się także kształt główki, która staje się bardziej okrągła. Zanikają zniekształcenia powstające podczas przeciskania się przez kanał rodny.

Włosy a noworodek

Pod koniec czwartego tygodnia życia dziecka możesz zaobserwować, że maluch traci włosy (jeśli je miał). Po kilku tygodniach nie będzie właściwie śladu po jego czuprynie. Na miejscu tych włosów pojawiają się nowe.

Jeśli noworodek miał na ciele po porodzie delikatne włoski, tak zwane lanugo, znikają one w przeciągu miesiąca po narodzinach.

Zmiany na skórze

Po około trzech-czterech tygodniach może pojawić się na twarzy malucha wysypka. Patrząc na nią, możesz mieć wrażenie, że jest plamista i krostowata. Zmiany te wynikają z niedojrzałości układu krwionośnego. Znikną same. Nie trzeba nic z nimi robić.

Co może Cię zaskoczyć?

• Noworodek po porodzie przyjmuje najczęściej pozycję leżącą, taką jak w brzuchu matki. Wszystkie jego kończyny są zgięte, podobnie jak ramiona, nogi i palce. Być może będziesz się obawiać, że rozprostowując nóżki dziecka w trakcie przebierania je uszkodzisz. Jednak bez obaw! Jeśli będziesz to robić delikatnie, nie tylko, że nie zrobisz maluchowi krzywdy, ale dodatkowo pozytywnie wpłyniesz na rozwój jego mięśni. Jednak uwaga! Jeśli dziecko stawia opór, nie rób niczego na siłę!
• Masa mózgu noworodka stanowi jedynie 1/4 masy mózgu dorosłego. Po sześciu miesiącach dorównuje ona już do 50%, po dwóch i pół roku do 75%, a w wieku pięciu lat stanowi 90% masy mózgu człowieka dorosłego.
• Niektóre noworodki mają na nosie drobne białe krosteczki (tak zwane „milia” lub prosaki), powstające na skutek zapchanych gruczołów łojowych i potowych. Tych zmian nie wolno wyciskać! Znikną w przeciągu kilku tygodni.
• Noworodki podczas snu mogą „dziwnie oddychać”, co przypomina zazwyczaj chrapanie lub prychanie. Często ten odgłos opisywany jest jako podobny do tego pojawiającego się u dorosłego, gdy ten ma zapchany nos. Jednak spokojnie, nie ma się czego obawiać! Przyczyna jest fizjologiczna: nisko umiejscowiony mostek nosowy i wąskie przewody nosowe, co w połączeniu daje charakterystyczne charczące odgłosy.

Zmysły noworodka

Słuch

Noworodek rodzi się z jeszcze niedojrzałymi zmysłami.
Najlepiej w tych pierwszych tygodniach życia sprawdza się słuch. Jak się bliżej nad tym zastanowić, nie ma w tym nic dziwnego: w końcu dziecko na długo przed porodem słyszy w brzuchu matki szum płynącej krwi, bicie serca, bulgotanie w jelitach, pracę żołądka.

Dźwięki z zewnątrz docierają do dziecka przytłumione. Te, co były często słyszane, zwłaszcza głos matki, są przez nie w łonie nawet zapamiętane. Już w ciągu pierwszych chwil po narodzinach maluch potrafi rozpoznać słowa wypowiedziane przez matkę, odróżniając je od innych głosów. Preferuje dźwięki łagodne, o wyższych tonach. Dlatego nie powinno się mówić do noworodka zbyt głośno, używając zbyt mocnego lub szorstkiego głosu. To jednak większość z nas wie, intuicyjnie zmieniając tembr, przebywając blisko niemowlaka.

Wzrok

Noworodek przez dziewięć miesięcy przebywał w przyciemnianym środowisku, w którym nawet jaskrawe światła docierały do niego w szczątkowej formie. Stąd wzrok tuż po urodzeniu to najmniej rozwinięty zmysł dziecka. Zanim zacznie w pełni funkcjonować, oczy muszą przywyknąć do jasności oraz do ciągłej stymulacji, której maluch w brzuchu nie doświadczał.

W pierwszych tygodniach życia noworodek widzi najostrzej przedmioty znajdujące się w odległości 25 centymetrów. Natura pomyślała to niewiarygodnie sprytnie. Właśnie taki odcinek dzieli bowiem matkę karmiącą dziecko piersią.

Dla wyobrażenia sobie, jak bardzo ograniczony w pierwszych tygodniach życia jest wzrok noworodka warto podkreślić, że odpowiada on jedynie 4% ostrości dorosłego człowieka.

Noworodek najlepiej widzi kontrastujące ze sobą barwy. Na tym etapie największe zainteresowanie wzbudzają czarne proste figury, a najlepiej: linie na białym tle. Oprócz bieli i czerni, noworodek rozróżnia czerwony i żółty. Nie ma jednak wystarczająco dobrze wykształconego wzroku, by dostrzec kolor niebieski i zielony.

Węch

Oprócz dobrze wykształconego słuchu, noworodki mają również dobrze rozwinięty zmysł węchu. Już kilka chwil wystarczy, by noworodek leżąc na brzuchu matki po porodzie, rozpoznał i zapamiętał jej charakterystyczny zapach. Z tego powodu młodym matkom nie zaleca się używania perfum, które mogłyby podrażnić delikatny zmysł węchu dziecka. W tym czasie najlepiej także nie używać mocno zapachowych żeli pod prysznic, balsamów oraz innych kosmetyków. Badania pokazały, że już w drugim dniu swojego życia noworodek na drażliwe zapachy reaguje wierzganiem nóżkami, przyspieszonym tętnem i szybszym oddechem.

Już po kilku dniach dziecko poznaje charakterystyczny zapach mleka matki, a właściwie od urodzenia potrafi odnaleźć drogę do brodawki sutkowej. Podobnie z czasem nie ma problemu z odnalezieniem jej nawet w ciemnościach.

Smak

Na początku życia noworodek jest w stanie odróżnić tylko cztery smaki: słodki, gorzki, słony i kwaśny. Oczywiście najwyżej ocenia smak słodki, bo tak smakuje mleko mamy. Dobrze zna również smak słony, który towarzyszył mu w brzuchu i był poznawany w trakcie picia wód płodowych.

Co ciekawe noworodki mają więcej kubków smakowych od dorosłych. Dodatkowo są one rozłożone na większej powierzchni: znajdują się nie tylko na języku, podniebieniu, w gardle, na migdałkach, ale również na wewnętrznej stronie policzków.

Czucie

Skóra dziecka jest niezwykle delikatna i jednocześnie bardzo wrażliwa na dotyk. Na jednym centymetrze sześciennym znajduje się aż sześć milionów komórek i włókien nerwowych. To właśnie poprzez dotyk noworodek zyskuje poczucie bezpieczeństwa, niezbędne do życia i rozwoju.
Lekarze sugerują, by już od pierwszych chwil dotykać małe piąstki dziecka, by stymulować ich mięśnie do pracy.

Noworodek koordynacja ręka-oko

Noworodek będzie z zaciekawieniem przyglądał się nie tylko Twojej twarzy podczas karmienia, czy po prostu trzymania go w ramionach, ale również wszelkim przedmiotom, które umieścisz w linii jego wzroku. Niekiedy, gdy go coś naprawdę zainteresuje, może próbować obracać głowę na boki, co stanowi dla niego niezwykły wyczyn. Mięśnie oczu, które ciągle się rozwijają, sprawiają, że obserwując noworodka, możesz masz wrażenie, że jego ruch gałek ocznych jest przypadkowy. Jednak tak nie jest!

W pracy rąk dominuje odruch bezwarunkowy zaciskania palców na rzeczy, która dotyka dłoni dziecka. Pod koniec miesiąca nerwowe ruchy kończyn ustają. Stają się łagodniejsze i bardziej płynne.

Płacz noworodka

Pod koniec pierwszego miesiąca życia dziecko wydobywa z siebie więcej odgłosów, w tym zwłaszcza rodzajów płaczu, niż tuż po narodzeniu. Po wsłuchaniu się w płacz, jeśli dużo czasu spędzasz z dzieckiem, będziesz w stanie odróżnić, kiedy niemowlę jest głodne, zmęczone, a kiedy  po prostu znudzone. W pewnym sensie dziecko w tym okresie potrafi również mimiką dać do zrozumienia, co czuje. Reaguje już na smaki, wykrzywiając się przy czymś kwaśnym i sprawia wrażenie zadowolonego gdy ssie smoczek lub pierś ze słodkim z natury mlekiem.

Jak wspierać rozwój w pierwszym miesiącu?

Największą atrakcją dla dziecka na początku życia jest delikatny masaż. Nie musi być to profesjonalny, zalecany przez wiele portali masaż całego ciała. Wystarczy kojący dotyk małych stópek, pleców, czy brzuszka. Doskonale przez większość dzieci przyjmowane jest „liczenie” wszystkich paluszków u stóp, czy delikatne ich łaskotanie.

W pierwszych tygodniach najlepiej sprawdzają się proste zabawki — karuzela o geometrycznych kształtach z kontrastującymi kolorami – zwłaszcza czerwonym, białym i czarnym.  Najlepszy odstęp między dzieckiem a zabawką powinien wynosić około 25 centymetrów.

Nie do przecenienia jest również kołysanie, poprzez przytulenie noworodka i tulenie w ramionach. W tej sytuacji doskonale czuje się nie tylko niemowlę, ale nawet małe dziecko. By maluch miał z takiej bliskości jeszcze więcej korzyści, warto nucić mu piosenki lub spokojnym głosem opowiadać, co się dzisiaj wydarzyło, czy po prostu mówić o tym, jak maluch jest ważny i ile zmienił w życiu całej rodziny. Możesz maluchowi również czytać różne historie, zmieniając modulacje głosu.

Warto stymulować zmysł słuchu, potrząsając zabawką z jednej strony, a potem z drugiej, by noworodek próbował namierzać źródło dźwięku.  Ciekawy może być dźwięk małego dzwonka, folii, papierowej torebki czy nagrane na płytę relaksujące odgłosy natury.

Opracowane na podstawie: „Wielka księga dziecka” B. Gebauer-Sesterhenn, dr n. med. Manfred Praun, „Pierwszy rok dziecka miesiąc po miesiącu” D. Blin-Krohe